{"id":8216,"date":"2021-10-11T22:30:00","date_gmt":"2021-10-11T22:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/?p=8216"},"modified":"2021-10-12T17:00:05","modified_gmt":"2021-10-12T17:00:05","slug":"anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/","title":{"rendered":"\u00c1nh s\u00e1ng b\u1ea5t t\u1eadn c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u0110\u00e0"},"content":{"rendered":"<div id=\"headerContainer\">\n<div class=\"intro\">\n<div id=\"InfoBarText\">\n<div class=\"SearchBox\">\n<div class=\"SearchBoxLeft\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"menu\">\n<div id=\"dropmenudiv\"><\/div>\n<div id=\"dropmenudiv\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"xuanhoamai\">\n<div id=\"bodyContainer\">\n<div id=\"pnlLeft\" class=\"left\">\n<table width=\"630px\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<div id=\"TopBar\">\n<div id=\"TopBarText\"><\/div>\n<\/div>\n<div id=\"divctcHeadline\">\n<p style=\"text-align: center;\"><strong><span id=\"ZoomContentHeadline\" class=\"ctcHeadline\">536.\u00c1nh s\u00e1ng b\u1ea5t t\u1eadn c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u0110\u00e0<\/span><\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ContentOutter1b\">\n<div id=\"ContentOutter2b\">\n<div id=\"ContentOutter3b\">\n<table class=\"ctcPictureTable\" border=\"0\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" align=\"left\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><strong><img loading=\"lazy\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-content\/uploads\/ADIDA-172.gif\" width=\"340\" height=\"511\" \/><\/strong><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>BU\u1edaC CH\u00c2N TH\u1ee8 HAI \u00d0\u1ea2O NG\u01af\u1ee2C TR\u1ede V\u1ec0 S\u1ef0 IM L\u1eb6NG.<\/strong><\/span><\/p>\n<div id=\"ZoomContentBody\" class=\"ctcBody\">\n<p align=\"center\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>S\u1ef0 CHUY\u1ec2N \u00d0\u1ed8NG TO\u00c0N DI\u1ec6N C\u1ee6A T\u00c2M TH\u1ee8C TRONG<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>\u00c1NH S\u00c1NG B\u1ea4T T\u1eacN C\u1ee6A PH\u1eacT A DI \u0110\u00c0<\/strong><\/span><\/p>\n<p align=\"center\"><strong>-ooOoo-<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>1. M\u1ed9t L\u00f2ng Kh\u00f4ng Xao \u00d0\u1ed9ng<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>2. T\u00e2m C\u00f3 Ngh\u0129a L\u00e0 G\u00ec?<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>3. T\u00e2m (Citta) Trong T\u01b0 T\u01b0\u1edfng B\u00e1t Nh\u00e3 Ph\u1eadt Gi\u00e1o<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>4. C\u00e1i T\u00e2m (Citta) Trong Kinh \u00d0i\u1ec3n P\u00e0li<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>5. Th\u1ebf N\u00e0o L\u00e0 Lo\u1ea1n T\u00e2m<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>6. Nh\u1ea5t T\u00e2m B\u1ea5t Lo\u1ea1n L\u00e0 G\u00ec?<\/strong><\/span><\/p>\n<p align=\"center\"><strong>-ooOoo-<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>1. M\u1ed8T L\u00d2NG KH\u00d4NG XAO \u00d0\u1ed8NG<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 l\u00e0 ai? \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt h\u1ecfi \u00f4ng X\u00e1 L\u1ee3i Ph\u1ea5t: &#8220;V\u00ec sao \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt \u1ea5y c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 A Di \u00d0\u00e0? (X\u00e1 L\u1ee3i Ph\u1ea5t, \u01b0 nh\u1eef \u00fd v\u00e2n h\u00e0, b\u1ec9 Ph\u1eadt h\u00e0 c\u1ed1 hi\u1ec7u A Di \u0110\u00e0?). R\u1ed3i \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt tr\u1ea3 l\u1eddi gi\u1ea3i th\u00edch: &#8220;N\u00e0y X\u00e1 L\u1ee3i Ph\u1ea5t, \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt kia c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u1ed3ng \u00e1nh s\u00e1ng r\u1ef1c r\u1ee1 v\u00f4 c\u00f9ng t\u1eadn, chi\u1ebfu th\u1ea5u su\u1ed1t c\u1ea3 m\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t n\u01a1i n\u00e0o b\u1ecb ch\u01b0\u1edbng ng\u1ea1i ng\u0103n v\u01b0\u1edbng, v\u00ec th\u1ebf \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt \u1ea5y m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi A DI \u00d0\u00c0.&#8221; (<i>X\u00e1 L\u1ee3i Ph\u1ea5t, b\u1ec9 Ph\u1eadt quang minh v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng, chi\u1ebfu th\u1eadp ph\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c, v\u00f4 s\u1edf ch\u01b0\u1edbng ng\u1ea1i, th\u1ecb c\u1ed1 hi\u1ec7u vi A DI \u00d0\u00c0<\/i>). Ch\u1eb3ng nh\u1eefng th\u1ebf, \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt l\u1ea1i n\u00f3i ti\u1ebfp: &#8220;L\u1ea1i n\u1eefa, n\u00e0y X\u00e1 L\u1ee3i Ph\u1ea5t, \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt A DI \u00d0\u00c0 c\u00f3 s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u01b0\u1eddng th\u1ecd v\u00f4 c\u00f9ng t\u1eadn, \u0111\u1ebfn v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng v\u00f4 bi\u00ean A t\u0103ng k\u1ef3 ki\u1ebfp, c\u1ea3 \u0111\u1ebfn nh\u00e2n d\u00e2n \u1edf c\u00f5i n\u01b0\u1edbc Ng\u00e0i c\u0169ng th\u1ecd m\u1ec7nh v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng v\u00f4 bi\u00ean nh\u01b0 v\u1eady, v\u00ec th\u1ebf Ng\u00e0i c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 A Di \u00d0\u00e0. (<i>H\u1ef1u X\u00e1 L\u1ee3i Ph\u1ea5t, b\u1ec9 Ph\u1eadt th\u1ecd m\u1ec7nh, c\u1eadp k\u1ef3 nh\u00e2n d\u00e2n, v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng v\u00f4 bi\u00ean A t\u0103ng k\u1ef3 ki\u1ebfp, c\u1ed1 danh A DI \u00d0\u00c0<\/i>). Sau c\u00f9ng \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt n\u00f3i r\u00f5 th\u00eam r\u1eb1ng \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt A DI \u00d0\u00c0 th\u00e0nh Ph\u1eadt \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1edd\u00ed ki\u1ebfp r\u1ed3i (<i>X\u00e1 L\u1ee3i Ph\u1ea5t, A DI \u00d0\u00c0 Ph\u1eadt, th\u00e0nh Ph\u1eadt d\u0129 lai \u01b0 kim th\u1eadp ki\u1ebfp<\/i>)<\/span>.<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>Trong m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n kinh quan tr\u1ecdng theo ti\u1ec3u b\u1ea3n ch\u1eef Ph\u1ea1n Sukh\u00e0vat\u00ec-Vyuha do Max Mueller xu\u1ea5t b\u1ea3n, \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt c\u00f3 d\u1ea1y ch\u00fang ta nh\u01b0 v\u1ea7y: &#8220;B\u1ea5t c\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi nam hay ng\u01b0\u1eddi n\u1eef n\u00e0o thu\u1ed9c gia \u0111\u00ecnh \u0111\u00e0ng ho\u00e0ng, m\u1ed7i khi k\u1ebb \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c nghe danh hi\u1ec7u c\u1ee7a Ph\u1eadt A DI \u00d0\u00c0, r\u1ed3i gi\u1eef m\u00e3i danh hi\u1ec7u \u1ea5y trong t\u00e2m tr\u00ed m\u00ecnh, v\u00e0 v\u1edbi m\u1ed9t l\u00f2ng kh\u00f4ng xao \u0111\u1ed9ng t\u00e1n lo\u1ea1n, k\u1ebb \u1ea5y v\u1eabn g\u00ecn gi\u1eef ho\u00e0i ho\u00e0i, nh\u1edb t\u01b0\u1edfng ho\u00e0l ho\u00e0i \u0111\u1ebfn danh hi\u1ec7u Ph\u1eadt A DI \u00d0\u00c0 trong m\u1ed9t \u0111\u00eam, hai \u0111\u00eam, ba \u0111\u00eam, b\u1ed1n \u0111\u00eam, n\u0103m \u0111\u00eam, s\u00e1u \u0111\u00eam ho\u1eb7c b\u1ea3y \u0111\u00eam li\u1ec1n, l\u00fac k\u1ebb \u1ea5y l\u00eca b\u1ecf cu\u1ed9c \u0111\u1eddi n\u00e0y, trong gi\u00e2y ph\u00fat cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e2m chung k\u1ebb \u1ea5y s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y Ph\u1eadt A DI \u00d0\u00c0 hi\u1ec7n ra \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 c\u00f9ng v\u1edbi ch\u01b0 Th\u00e1nh Ch\u00fang. K\u1ebb \u1ea5y s\u1ebd l\u00eca b\u1ecf cu\u1ed9c \u0111\u1eddi v\u1edbi t\u00e2m h\u1ed3n thanh b\u00ecnh thanh th\u1ea3n. Sau khi ch\u1ebft r\u1ed3i, k\u1ebb \u1ea5y s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c sinh n\u01a1i th\u1ebf gi\u1edbi C\u1ef1c L\u1ea1c (Sukh\u00e0vat\u00ec) n\u01a1i c\u00f5i n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a Ph\u1eadt A DI \u00d0\u00e0.&#8221; B\u1ea3n d\u1ecbch ch\u1eef T\u00e0u c\u1ee7a C\u01b0u Ma La Th\u1eadp th\u00ec c\u0169ng gi\u1ed1ng b\u1ea3n ch\u1eef Ph\u1ea1n, chl kh\u00e1c m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u l\u00e0 &#8220;\u0111\u00eam&#8221; th\u00ec C\u01b0u Ma La Th\u1eadp d\u1ecbch cho th\u00f4ng ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;ng\u00e0y&#8221; (<i>X\u00e1 L\u1ee3i Ph\u1ea5t, nh\u01b0\u1ee3c h\u1eefu thi\u1ec7n nam t\u1eed, thi\u1ec7n n\u1eef nh\u00e2n, v\u0103n thuy\u1ebft A Di \u00d0\u00e0 Ph\u1eadt, ch\u1ea5p tr\u00ec danh hi\u1ec7u, nh\u01b0\u1ee3c nh\u1ea5t nh\u1eadt, nh\u01b0\u1ee3c nh\u1ecb nh\u1eadt, nh\u01b0\u1ee3c tam nh\u1eadt, nh\u01b0\u1ee3c t\u1ee9 nh\u1eadt, nh\u01b0\u1ee3c ng\u0169 nh\u1eadt, nh\u01b0\u1ee3c l\u1ee5c nh\u1eadt, nh\u01b0\u1ee3c th\u1ea5t nh\u1eadt, nh\u1ea5t t\u00e2m b\u1ea5t lo\u1ea1n, k\u1ef3 nh\u00e2n l\u00e2m m\u1ec7nh chung th\u1eddi A Di \u00d0\u00e0 Ph\u1eadt d\u1eef ch\u01b0 Th\u00e1nh Ch\u00fang, hi\u1ec7n t\u1ea1i k\u1ef3 ti\u1ec1n; th\u1ecb nh\u00e2n chung th\u1eddi, t\u00e2m b\u1ea5t \u0111i\u00ean \u0111\u1ea3o, t\u1ee9c \u0111\u1eafc v\u00e3ng sinh A Di \u00d0\u00e0 Ph\u1eadt C\u1ef1c L\u1ea1c qu\u1ed1c \u0111\u1ed9<\/i>).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Trong \u0111o\u1ea1n kinh quan tr\u1ecdng n\u00e0y, ch\u00fang ta n\u00ean gi\u1eef l\u1ea1i nh\u1eefng ch\u1eef quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t sau \u0111\u00e2y: &#8220;ch\u1ea5p tr\u00ec danh hi\u1ec7\u01b0&#8221;, &#8220;t\u1ee9c \u0111\u1eafc v\u00e3ng sinh A DI \u00d0\u00c0 PH\u1eacT C\u1ef1c L\u1ea1c Qu\u1ed1c \u00d0\u1ed9&#8221;. T\u1ea5t c\u1ea3 tinh t\u00fay c\u1ee7a Ph\u00e1p Tu T\u1ecbnh \u00d0\u1ed9 n\u1eb1m g\u1ecdn trong nh\u1eefng ch\u1eef \u1ea5y. &#8220;Ch\u1ea5p Tr\u00ec Danh Hi\u1ec7\u01b0&#8221; l\u00e0 quy\u1ebft l\u00f2ng chuy\u00ean t\u00e2m g\u00ecn gi\u1eef ho\u00e0i ho\u00e0i t\u00ean hi\u1ec7u Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0, kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o kh\u00f4ng ni\u1ec7m &#8220;Nam M\u00f4 A Di \u00d0\u00e0 Ph\u1eadt&#8221; (ti\u1ebfng Ph\u1ea1n l\u00e0:\u00a0<i>Namo Amit\u00e0bha-Buddh\u00e0ya<\/i>). \u00d0i\u1ec1u quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t l\u00fac n\u00f3i, g\u1ecd\u00ec th\u1ea7m hay ni\u1ec7m ra ti\u1ebfng, x\u01b0ng danh hi\u1ec7u Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 th\u00ec ph\u1ea3i &#8220;m\u1ed9t l\u00f2ng kh\u00f4ng xao \u0111\u1ed9ng t\u00e1n lo\u1ea1n&#8221; (Nh\u1ea5t T\u00e2m B\u1ea5t Lo\u1ea1n), &#8220;l\u00f2ng kh\u00f4ng \u0111i\u00ean \u0111\u1ea3o tr\u00e1o tr\u1edf&#8221; (T\u00e2m B\u1ea5t \u00d0i\u00ean \u00d0\u1ea3o). Nh\u1ea5t t\u00e2m b\u1ea5t lo\u1ea1n, t\u00e2m b\u1ea5t \u0111i\u00ean \u0111\u1ea3o \u1edf \u0111\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 &#8220;B\u1ea5t Nh\u1ecb T\u00e2m&#8221; hi\u1ec3u tr\u00ean b\u00ecnh di\u1ec7n ch\u00e2n \u0111\u1ebf, v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i lo\u1ea1n v\u00e0 b\u1ea5t lo\u1ea1n, v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i \u0111i\u00ean \u0111\u1ea3o v\u00e0 b\u1ea5t \u0111i\u00ean \u0111\u1ea3o; nh\u01b0ng \u0111\u1ee9ng tr\u00ean b\u00ecnh di\u1ec7n th\u1ebf gian ng\u0169 tr\u01b0\u1ee3c (ki\u1ebfp tr\u01b0\u1ee3c, ki\u1ebfn tr\u01b0\u1ee3c, phi\u1ec1n n\u00e3o tr\u01b0\u1ee3c, ch\u00fang sinh tr\u01b0\u1ee3c, m\u1ec7nh tr\u01b0\u1ee3c) th\u00ec &#8220;b\u1ea5t nh\u1ecb t\u00e2m&#8221; \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u qua ng\u00f4n ng\u1eef b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng l\u00e0 &#8220;nh\u1ea5t t\u00e2m b\u1ea5t lo\u1ea1n&#8221;, &#8220;t\u00e2m b\u1ea5t \u0111i\u00ean \u0111\u1ea3o&#8221;. Th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 &#8220;Nh\u1ea5t T\u00e2m B\u1ea5t Lo\u1ea1n&#8221; (m\u1ed9t l\u00f2ng kh\u00f4ng xao \u0111\u1ed9ng t\u00e1n lo\u1ea1n, r\u1eddi r\u1ea1c, l\u1ed9n x\u1ed9n)?<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ch\u00fang ta ph\u1ea3\u00ec hi\u1ec3u &#8220;T\u00e2m&#8221; c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 g\u00ec? R\u1ed3i sau \u0111\u00f3, &#8220;lo\u1ea1n t\u00e2m&#8221; l\u00e0 g\u00ec? Sau c\u00f9ng &#8220;Nh\u1ea5t T\u00e2m B\u1ea5t Lo\u1ea1n&#8221; l\u00e0 g\u00ec?<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>2. T\u00c2M C\u00d3 NGH\u0128A L\u00c0 G\u00cc?<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>Ch\u1eef &#8220;T\u00e2m&#8221; l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1eef bao tr\u00f9m m\u1ecdi \u00fd ngh\u0129a v\u00e0 m\u1ecdi ph\u1ea3n ngh\u0129a. Mu\u1ed1n n\u00f3i v\u1ec1 ch\u1eef &#8220;T\u00e2m&#8221; cho \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 th\u00ec kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 Kinh v\u00e0 Lu\u1eadn c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 t\u00f4ng ph\u00e1i Ph\u1eadt gi\u00e1o. N\u01a1i \u0111\u00e2y, t\u00f4i ch\u1ec9 xin gi\u1edfi h\u1ea1n l\u1ea1i \u0111\u1ec1 t\u00e0i trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m tr\u1ecdng y\u1ebfu c\u1ea7n nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u0111\u1ec3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf \u00fd ngh\u0129a &#8220;Nh\u1ea5t T\u00e2m B\u1ea5t Lo\u1ea1n&#8221; trong vi\u1ec7c &#8220;Ch\u1ea5p Tr\u00ec Danh Hi\u1ec7\u01b0&#8221; m\u1ed7i khi m\u00ecnh ni\u1ec7m &#8220;NAM M\u00d4 A DI \u00d0\u00c0 PH\u1eacT&#8221;. Ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u d\u00f9ng ch\u1eef &#8220;T\u00e2m&#8221; \u0111\u1ec3 d\u1ecbch ch\u1eef Ph\u1ea1n &#8220;<i>Citta<\/i>&#8221; qua bao nh\u00ec\u00eau ch\u1eef kh\u00e1c ngh\u0129a l\u1eabn nhau, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 trong Anh ng\u1eef: &#8220;<i>mind heart, consciousness, awareness, thought, conception, spirit, soul, emotion, mood, sensation, idea, mentation, intellection, intelligenee, thinking, cogitation..<\/i>.&#8221;<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Ch\u1eef &#8220;Citta&#8221; trong Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u00f3 t\u1ea5t c\u1ea3 \u00fd ngh\u0129a tr\u00ean v\u00e0 c\u00f3 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u00fd ngh\u0129a \u0111a d\u1ea1ng kh\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t d\u1ee9t kho\u00e1t nh\u01b0 ba ch\u1eef t\u01b0\u01a1ng ngh\u0129a trong ti\u1ebfng Hy L\u1ea1p th\u1eddi Hom\u00e8re nh\u01b0 &#8220;psych\u00e9&#8221;, &#8220;noos&#8221;, &#8220;thymos&#8221; (xin \u0111\u1ecdc ch\u01b0\u01a1ng nh\u1ea5t quy\u1ec3n Die Entdeckung des Geistes c\u1ee7a Bruno Snell, 1948). Hai ch\u1eef Hy L\u1ea1p &#8220;psych\u00e9&#8221; v\u00e0 &#8220;nous&#8221; trong tri\u1ebft l\u00fd c\u1ee7a Platon v\u00e0 Aristote c\u0169ng kh\u00f4ng di\u1ec5n t\u1ea3 h\u1ebft m\u1ed9t ch\u1eef &#8220;Citta&#8221; trong kinh Ph\u1eadt, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 Tri\u1ebft h\u1ecdc T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng t\u1eeb Th\u01b0\u1ee3ng C\u1ed5 Hy L\u1ea1p cho \u0111\u1ebfn Th\u1ea7n H\u1ecdc Kinh V\u1ec9\u1ec7n Thi\u00ean Ch\u00faa gi\u00e1o th\u1eddi Trung C\u1ed5, cho \u0111\u1ebfn Tri\u1ebft h\u1ecdc c\u1eadn \u0111\u1ea1i v\u00e0 hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef n\u00e0o t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 d\u1ecbch ch\u1eef &#8220;Citta&#8221;<\/span>.<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>Ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t ch\u1eef Hy L\u1ea1p duy nh\u1ea5t c\u1ee7a m\u1ed9t t\u01b0 t\u01b0\u1edfng gia duy nh\u1ea5t v\u00e0 v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t c\u1ee7a Hy L\u1ea1p v\u00e0 c\u1ee7a c\u1ea3 to\u00e0n tri\u1ebft l\u00fd T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1eef &#8220;psych\u00e9&#8221; c\u1ee7a H\u00e9raclite. Ch\u1ec9 c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a ch\u1eef n\u00e0y trong t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a H\u00e9raclite m\u1edbi di\u1ec5n \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1eef &#8220;Citta&#8221; trong Ph\u1eadt gi\u00e1o. H\u00e9raclite, k\u1ebb \u0111\u1ed3ng th\u1eddi v\u1edbi \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt, \u0111\u00e3 \u0111em \u0111\u1ebfn ch\u1eef &#8220;psych\u00e9&#8221; m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi l\u1ea1 v\u00e0 kh\u00e1c h\u1eb3n \u00fd ngh\u0129a m\u01a1 h\u1ed3 c\u1ee7a Hom\u00e8re, v\u00e0 t\u1eeb Platon v\u00e0 Aristote cho \u0111\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 XX; \u00fd ngh\u0129a \u0111\u1ea7u ti\u00ean m\u00e0 H\u00e9raclite \u0111\u00e3 khai m\u1edf trong ch\u1eef &#8220;psych\u00e9&#8221; \u0111\u00e3 b\u1ecb hi\u1ec3u sai v\u00e0 b\u1ecb gi\u1edbi h\u1ea1n t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng trong nh\u1eefng \u00fd ni\u1ec7m nh\u01b0 &#8220;&#8216;linh h\u1ed3n, t\u00e2m h\u1ed3n, t\u00e2m linh, t\u00e2m th\u1ee9c, t\u00e2m tr\u00ed, v\u00f4 th\u1ee9c, ti\u1ec1m th\u1ee9c&#8221;, s\u1ef1 sai l\u1ea7m l\u1edbn lao nh\u1ea5t v\u00e0 tr\u1ea7m tr\u1ecdng nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i l\u00e0 c\u00e1i khoa h\u1ecdc m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;T\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc&#8221;, &#8220;Ph\u00e2n t\u00e2m h\u1ecdc&#8221;, &#8220;T\u00e2m b\u1ec7nh h\u1ecdc&#8221;, v\u00e2n v\u00e2n.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Ch\u1eef &#8220;psych\u00e9&#8221; (trong c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;Psychologie&#8221;, &#8220;Psychanalyse&#8221;, &#8220;Psycho-pathologie&#8221;, v\u00e2n v\u00e2n), t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng khoa h\u1ecdc n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u00f3p m\u00e9o v\u1eb7n v\u1eb9o c\u00e1i &#8220;t\u00e2m&#8221; trong \u00fd ngh\u0129a ng\u1ed9 nh\u1eadn xuy\u00ean t\u1ea1c v\u1ec1 ch\u1eef &#8220;psych\u00e9&#8221; theo ngh\u0129a nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a H\u00e9raclite v\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i &#8220;psych\u00e9&#8221;, th\u00e0nh ra m\u1ed9t &#8220;\u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng kh\u1ea3o s\u00e1t&#8221;, m\u00e0 ch\u00ednh b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a &#8220;\u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng&#8221; \u1ea5y ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t h\u1eefu th\u1ec3 kh\u1ea3 d\u0129 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng gu\u1ed3ng m\u00e1y \u00fd ni\u1ec7m c\u1ee7a tri\u1ebft h\u1ecdc v\u00e0 khoa h\u1ecdc. S\u1edf d\u0129 t\u00f4i nh\u1eafc l\u1ea1i t\u01b0 t\u01b0\u1edfng T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 \u0111\u1ec3 ch\u1eadn \u0111\u1ee9ng nh\u1eefng l\u1ed1i gi\u1ea3i th\u00edch n\u00f4ng c\u1ea1n v\u1ec1 Ph\u1eadt gi\u00e1o, v\u1ec1 Ph\u00e1p m\u00f4n T\u1ecbnh \u0111\u1ed9, v\u1ec1 Duy th\u1ee9c h\u1ecdc, v\u1ec1 Thi\u1ec1n h\u1ecdc, nh\u1eefng l\u1ed1i gi\u1ea3i th\u00edch ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb nh\u1eefng khoa h\u1ecdc m\u1ea5t n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 &#8220;T\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc&#8221;, &#8220;Ph\u00e2n t\u00e2m h\u1ecdc&#8221;, &#8220;T\u00e2m b\u1ec7nh h\u1ecdc&#8221; m\u00e0 nhi\u1ec1u nh\u00e0 Ph\u1eadt h\u1ecdc T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng c\u0169ng nh\u01b0 nhi\u1ec1u nh\u00e0 Ph\u1eadt h\u1ecdc \u00d0\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 h\u1edbn h\u1edf \u00e1p d\u1ee5ng m\u1ed9t c\u00e1ch h\u0103ng h\u00e1i trong vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u ph\u00e2n t\u00edch ch\u1eef &#8220;t\u00e2m&#8221; trong Ph\u1eadt gi\u00e1o (\u0111i\u1ec3n h\u00ecnh tai h\u1ea1i l\u00e0 Jung v\u00e0 Erich Fromn, c\u00f3 d\u1ecbp s\u1ebd \u0111\u1ec1 c\u1eadp). Ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1m ph\u00e1 \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng t\u1ea5t c\u1ea3 tinh th\u1ec3 b\u00ed m\u1eadt c\u1ee7a &#8220;T\u00e2m&#8221; (Psych\u00e9) trong su\u1ed1t d\u00f2ng L\u1ecbch S\u1eed T\u01b0 T\u01b0\u1edfng Tri\u1ebft H\u1ecdc T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea7n 2.500 n\u0103m, \u0111\u00f3 l\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng gia b\u00ed m\u1eadt nh\u1ea5t c\u1ee7a T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng H\u00e9raclite. Ch\u1ec9 c\u00f3 hai c\u00e2u sau \u0111\u00e2y th\u00f4i c\u1ee7a H\u00e9raclite c\u0169ng \u0111\u1ee7 x\u00f4 \u0111\u1ea9y t\u1ea5t c\u1ea3 t\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc, ph\u00e2n t\u00e2m h\u1ecdc, t\u00e2m b\u1ec7nh h\u1ecdc, v\u00e2n v\u00e2n, r\u01a1i k\u1eb9t v\u00e0o tuy\u1ec7t l\u1ed9<\/span>.<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>&#8220;Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 bao gi\u1edd t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng s\u1ef1 t\u1eadn c\u00f9ng c\u1ee7a T\u00e2m (Psych\u00e9), d\u00f9 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111i t\u00ecm ki\u1ebfm kh\u1eafp m\u1ecdi n\u1ebbo \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1i Th\u00f4ng L\u00fd T\u00ed nh (L\u00f3gos) c\u1ee7a T\u00e2m (Psych\u00e9) th\u00ec qu\u1ea3 l\u00e0 H\u1ed1 Th\u1eb3m&#8221; (c\u00e2u th\u1ee9 45, s\u1eafp lo\u1ea1i theo Diels).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>&#8220;C\u00e1i T\u00e2m (Psych\u00e9) c\u00f3 c\u00e1i Th\u00f4ng L\u00fd T\u00ednh (L\u00f3gos) t\u1ef1 hu\u00e2n tr\u01b0\u1edfng l\u00ean&#8221; (c\u00e2u th\u1ee9 115).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Ch\u1eef &#8220;Psychologie&#8221; xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb ch\u1eef &#8220;Psych\u00e9&#8221; v\u00e0 &#8220;L\u00f3gos&#8221;. Mu\u1ed1n hi\u1ec3u n\u1ed5i hai c\u00e2u tr\u00ean c\u1ee7a H\u00e9raclite th\u00ec ph\u1ea3i b\u1ecf ra \u00edt nh\u1ea5t hai ch\u1ee5c n\u0103m \u0111\u1ec3 h\u1ecdc Tri\u1ebft l\u00fd T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1ed1t h\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng quy\u1ec3n s\u00e1ch v\u1ec1 T\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc v\u00e0 Tri\u1ebft h\u1ecdc v\u00e0 Lu\u1eadn l\u00fd h\u1ecdc.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>3. T\u00c2M (CITTA) TRONG T\u01af T\u01af\u1edeNG B\u00c1T NH\u00c3 PH\u1eacT GI\u00c1O<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Trong kinh B\u00e1t Nh\u00e3 Prajnap\u00e0ramit\u00e0 Ratnaguna-samcayag\u00e0th\u00e0, ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u1eb1ng ch\u00fang ta kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f3 th\u1ec3 n\u1eafm l\u1ea5y c\u00e1i &#8220;T\u00e2m&#8221;&#8216; (Citta), nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00e1i t\u00e2m b\u1eebng t\u1ec9nh: &#8220;Ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o n\u1eafm l\u1ea5y Tr\u00ed Tu\u1ec7, n\u1eafm l\u1ea5y s\u1ef1 to\u00e0n thi\u1ec7n tuy\u1ec7t v\u1eddi. Ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o n\u1eafm l\u1ea5y m\u1ed9t v\u1ecb B\u1ed3 T\u00e1t, kh\u00f4ng bao gi\u1edd n\u1eafm l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i T\u00e2m Gi\u00e1c Ng\u1ed9. N\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c nghe nh\u01b0 v\u1eady m\u00e0 kh\u00f4ng lu\u1ed1ng cu\u1ed1ng lo \u00e2u s\u1ee3 h\u00e3i th\u00ec v\u1ecb B\u1ed3 T\u00e1t m\u1edbi \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1edfng Tr\u00ed Hu\u1ec7 c\u1ee7a \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt&#8221; (Ph\u1ea9m 1, d\u00f2ng 5-6.). Trong ch\u01b0\u01a1ng nhan \u0111\u1ec1 Sarva\u00e0k\u00e0rajn\u00e0-t\u00e0car\u1ef3a (S\u1ef1 th\u1ef1c h\u00e0nh ki\u1ebfn th\u1ee9c v\u1ec1 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng th\u1ec3 d\u1ea1ng nh\u1ea5t thi\u1ebft ch\u1ee7ng tr\u00ed h\u00e0nh) c\u1ee7a Kinh B\u00e1t Nh\u00e3 8.000 th\u00ednh ti\u1ebft (Astas\u00e0hasrik\u00e0 Prajn\u00e0- p\u00e0ramit\u00e0), ch\u00fang ta l\u1ea1i nh\u1eadn th\u1ea5y r\u00f5 r\u00e0ng h\u01a1n n\u1eefa: &#8220;C\u00e1i T\u00e2m \u1ea5y (ch\u00ednh l\u00e0 V\u00f4 T\u00e2m), v\u00ec trong tinh th\u1ec3 uy\u00ean nguy\u00ean th\u00ec T\u00e2m v\u1ed1n l\u00e0 trong su\u1ed1t ng\u1eddi s\u00e1ng.&#8221; C\u00e2u n\u00e0y v\u00f4 c\u00f9ng quan tr\u1ecdng v\u00e0 \u0111\u00e3 n\u00f3i l\u00ean m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f4 \u0111\u1ecdng \u00fd ngh\u0129a huy\u1ec1n di\u1ec7u c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 : &#8220;T\u00e2m B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 l\u00e0 V\u00f4 T\u00e2m, v\u00e0 T\u1ef1 T\u00ednh c\u1ee7a T\u00e2m l\u00e0 B\u00f9ng T\u1ecfa Ra \u00e1nh S\u00e1ng Trong Su\u1ed1t&#8221;.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>Ch\u00ednh trong ti\u1ec3u b\u1ea3n kinh ch\u1eef Ph\u1ea1n Sukh\u00e0vat\u00ec Vy\u00f9ha, \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 gi\u1ea3i th\u00edch \u00fd ngh\u0129a danh hi\u1ec7u Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 nh\u01b0 sau: &#8220;\u1ed2 Sariputra, \u00f4ng ngh\u0129 th\u1ebf n\u00e0o, v\u00ec l\u00fd do g\u00ec b\u1eadc Nh\u01b0 Lai (Tath\u00e0gata) \u1ea5y c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 AMIT\u00c0BHA (A DI \u00d0\u00c0)? Amit\u00e0bha c\u00f3 t\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 v\u00ec Tua \u00c1nh S\u00e1ng R\u1ef1c R\u1ee1 (\u00c0BHA) c\u1ee7a Ng\u00e0i chi\u1ebfu s\u00e1ng l\u1ed9ng l\u1eaby kh\u00f4ng ng\u0103n ng\u1ea1i, chi\u1ebfu s\u00e1ng v\u00f4 bi\u00ean, v\u00f4 h\u1ea1n, v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng(AMITA) tr\u00ean kh\u1eafp c\u1ea3 c\u00f5i Ph\u1eadt&#8221;. Ch\u1eef &#8220;amita&#8221; (v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng) k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi ch\u1eef &#8220;\u00e0bha&#8221; (tua s\u00e1ng l\u1ed9ng l\u1eaby) th\u00e0nh ra: &#8220;AMIT\u00c0BHA&#8221; (A DI \u00d0\u00c0) m\u00e0 T\u00e0u d\u1ecbch l\u00e0 &#8220;V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Quang&#8221;. C\u0169ng trong \u0111o\u1ea1n kinh B\u00e1t Nh\u00e3 n\u00f3i v\u1ec1 c\u00e1i &#8220;T\u00e2m V\u00f4 T\u00e2m&#8221;, v\u1ec1 c\u00e1i &#8220;T\u1ef1 T\u00ednh c\u1ee7a T\u00e2m V\u00f4 T\u00e2m b\u1eebng s\u00e1ng l\u00ean m\u1ed9t c\u00e1ch l\u1ed9ng l\u1eaby trong s\u01b0\u1ed1t&#8221;, t\u1ec9\u1ebfp li\u1ec1n theo sau \u0111\u00f3, Sariputra li\u1ec1n \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi: &#8220;V\u1eady c\u00e1i T\u00e2m \u1ea5y ch\u00ednh l\u00e0 V\u00f4 T\u00e2m, th\u1ebf th\u00ec c\u00e1i T\u00e2m V\u00f4 T\u00e2m \u1ea5y c\u00f3 th\u1ef1c kh\u00f4ng?&#8221; ; Subhuti m\u1edbi h\u1ecfi l\u1ea1i: &#8220;C\u00e1i T\u00e2m \u1ea5y c\u00f3 th\u1ef1c hay kh\u00f4ng, ho\u1eb7c l\u00e0 ta c\u00f3 th\u1ec3 n\u00e0o hi\u1ec3u c\u00e1i T\u00e2m V\u00f4 T\u00e2m \u1ea5y theo \u0111i\u1ec7u &#8220;c\u00f3 th\u1ef1c&#8221; v\u00e0 &#8220;kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c&#8221;? Sariputra li\u1ec1n tr\u1ea3 \u00ed\u1eddi d\u1ee9t kho\u00e1t: &#8220;Kh\u00f4ng, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o hi\u1ec3u theo \u0111i\u1ec7u nh\u01b0 v\u1eady&#8221; (ph\u1ea9m 1 d\u00f2ng 5).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Hi\u1ec3n nhi\u00ean ch\u00fang ta ph\u1ea3i c\u1ea7n hi\u1ec3u c\u00e1i T\u00e2m V\u00f4 T\u00e2m c\u1ee7a B\u00e1t Nh\u00e3 ra ngo\u00e0i th\u1ec3 \u0111i\u1ec7u &#8220;h\u1eefu th\u1ec3&#8221; v\u00e0 &#8220;v\u00f4 th\u1ec3&#8221;, ra ngo\u00e0i c\u00e1i th\u1ef1c c\u00f3 v\u00e0 c\u00e1i th\u1ef1c kh\u00f4ng. T\u1eeb \u1ea5y, ch\u00fang ta m\u1edbi hi\u1ec3u m\u1ed9t danh hi\u1ec7u kh\u00e1c c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 trong \u00fd ngh\u0129a si\u00eau vi\u1ec7t tr\u00ean c\u1ee7a B\u00e1t Nh\u00e3, nh\u01b0 \u0111o\u1ea1n kinh sau \u0111\u00e2y trong ti\u1ec3u b\u1ea3n ch\u1eef Ph\u1ea1n Sukh\u00e0vat\u00ec- Vy\u00f9ha: &#8220;N\u00e0y Sariputra, \u00f4ng ngh\u0129 sao, v\u00ec sao \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt Nh\u01b0 Lai \u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Amit\u00e0yus? S\u1ee9c s\u1ed1ng l\u00e2u d\u00e0i (ayus) c\u1ee7a \u00d0\u1ee9c Nh\u01b0 Lai \u1ea5y, v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng \u1edf c\u00f5i n\u01b0\u1edbc Nh\u01b0 Lai \u1ea5y th\u00ec qu\u1ea3 l\u00e0 v\u00f4 h\u1ea1n m\u00eanh mang v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng (amita), cho n\u00ean \u00d0\u1ee9c Nh\u01b0 Lai \u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 AMIT\u00c0YUS&#8221;. Hai ch\u1eef Ph\u1ea1n &#8220;ayus&#8221; v\u00e0 &#8220;amita&#8221; k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi nhau th\u00e0nh ra &#8220;Amit\u00e0yus&#8221; m\u00e0 T\u00e0u d\u1ecbch l\u00e0 &#8220;V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd&#8221;. Ch\u00fang ta kh\u00f4ng n\u00ean hi\u1ec3u ch\u1eef &#8220;Amit\u00e0yus&#8221; (V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd) \u1edf \u0111\u00e2y theo ngh\u0129a &#8220;tr\u01b0\u1eddng sinh b\u1ea5t t\u1eed&#8221; c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o h\u1eefu th\u1ea7n v\u00e0 tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i L\u00e3o Trang, v\u00ec &#8220;V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd&#8221; \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 S\u1ee9c S\u1ed1ng V\u00f4 C\u00f9ng T\u1eadn tho\u00e1t ra ngo\u00e0i c\u1ea3 sinh t\u1eed th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng, ra ngo\u00e0i c\u00e1i &#8220;h\u1eefu&#8221; v\u00e0 &#8220;v\u00f4&#8221;, d\u1ee9t kho\u00e1t ra ngo\u00e0i th\u1ec3 di\u1ec7u &#8220;h\u1eefu th\u1ec3&#8221;, v\u00e0 &#8220;h\u01b0 v\u00f4&#8221;, nh\u01b0 Sariputra \u0111\u00e3 n\u00f3i trong \u0111o\u1ea1n kinh B\u00e1t Nh\u00e3 tr\u00edch d\u1eabn \u1edf tr\u00ean: &#8220;Kh\u00f4ng, nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o hi\u1ec3u theo \u0111i\u1ec7u \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c&#8221;. Ha\u00ed danh hi\u1ec7u c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 \u1edf \u0111\u00e2y, &#8220;V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Quang&#8221; (AMIT\u00c0BHA) v\u00e0 &#8220;V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd&#8221; (AMIT\u00c0YUS) ch\u00ednh l\u00e0 Lu\u1ed3ng \u00c1nh S\u00e1ng l\u1ed9ng l\u1eaby trong su\u1ed1t v\u00f4 h\u1ea1n, v\u00e0 S\u1ee9c S\u1ed1ng m\u00eanh mang phong ph\u00fa v\u00f4 h\u1ea1n c\u1eeda &#8220;T\u00c2M V\u00d4 T\u00c2M&#8221; trong B\u00e1t Nh\u00e3, v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i kh\u00f4ng gian (V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Quang) v\u00e0 v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i th\u1eddi gian (V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd). Ch\u1ec9 khi n\u00e0o v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0t t\u1ea5t c\u1ea3 kh\u00f4ng gian v\u00f4 h\u1ea1n v\u00e0 h\u1eefu h\u1ea1n c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 v\u0169 tr\u1ee5 th\u00ec m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c &#8220;v\u00e3ng sanh A Di \u00d0\u00e0 Ph\u1eadt C\u1ef1c L\u1ea1c Qu\u1ed1c \u00d0\u1ed9&#8221;, l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi m\u00e0 phi th\u1eddi, t\u1ea5t c\u1ea3 th\u1eddi gian v\u00f4 h\u1ea1n v\u00e0 h\u1eefu h\u1ea1n b\u1ecb ph\u00e1 v\u1ee1 l\u00ean th\u00e0nh m\u1ed9t s\u00e1t na ni\u1ec7m Ph\u1eadt. M\u1ed9t l\u00e0 T\u1ea5t C\u1ea3 v\u00e0 T\u1ea5t C\u1ea3 l\u00e0 M\u1ed9t. &#8220;M\u1ed9t trong T\u1ea5t C\u1ea3; T\u1ea5t C\u1ea3 trong M\u1ed9t; m\u1ed9t t\u00e1c \u0111\u1ed9ng cho t\u1ea5t c\u1ea3 t\u1ea5t c\u1ea3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng cho m\u1ed9t&#8221; nh\u01b0 \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 \u0111\u00e3 hi\u1ec3n l\u1ed9 khai m\u1edf cho T\u1ed5 S\u01b0 Nh\u1eadt Ry\u00f2nin, v\u1ecb s\u00e1ng l\u1eadp T\u00f4ng ph\u00e1i Y\u00f9z\u00f9nembutsu (t\u00f4ng ph\u00e1i t\u1ed5ng h\u1ee3p Thi\u00ean thai t\u00f4ng v\u00e0 T\u1ecbnh \u0111\u1ed9 t\u00f4ng) (Ry\u00f2nin, 1071-1132)<\/span>.<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong> Khi ni\u1ec7m Ph\u1eadt \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 &#8220;Nh\u1ea5t T\u00e2m B\u1ea5t Lo\u1ea1n&#8221; th\u00ec Nh\u1ea5t Ni\u1ec7m nh\u1eadp m\u1ed9t v\u1edbi Nh\u1ea5t T\u00e2m, Nh\u1ea5t Ni\u1ec7m Nh\u1ea5t T\u00e2m l\u00e0 Nh\u1ea5t Thi\u1ebft T\u00e2m Ni\u1ec7m, t\u1ee9c l\u00e0 Lu\u1ed3ng \u00c1nh S\u00e1ng l\u1ed9ng l\u1eaby r\u1ef1c ng\u1eddi trong su\u1ed1t, chi\u1ebfu s\u00e1ng m\u00e3i m\u00e3i kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i v\u00f4 c\u00f9ng t\u1eadn. Ti\u1ebfng ni\u1ec7m Ph\u1eadt kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 k\u00eau l\u00ean m\u1ed9t ti\u1ebfng n\u00f3i th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng, ng\u00f4n ng\u1eef th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng (theo ngh\u0129a l\u00f3gos c\u1ee7a Platon v\u00e0 Aristote). Ti\u1ebfng danh x\u01b0ng ni\u1ec7m Ph\u1eadt trong l\u00fac &#8220;Nh\u1ea5t T\u00e2m B\u1ea5t Lo\u1ea1n&#8221; tr\u1edf th\u00e0nh &#8220;Th\u00f4ng L\u00fd T\u00ednh, Linh Ng\u00f4n, Uy\u00ean Ng\u00f4n&#8221; (L\u00f3gos hi\u1ec3u theo H\u00e9raclite, t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u1ed3ng ngh\u0129a v\u1edbi &#8220;Tr\u00ed Tu\u1ec7 Minh T\u00ednh&#8221;, t\u1ee9c l\u00e0 &#8220;M\u1ed9t l\u00e0 T\u1ea5t C\u1ea3&#8221; (L\u00f3gos, t\u1ee9c l\u00e0 &#8220;To Sonph\u00f3n&#8221;, nh\u1eefng ch\u1eef \u0111\u1ed3ng ngh\u0129a nhau trong t\u01b0 t\u01b0\u1edfng thi\u00ean t\u00e0i c\u1ee7a H\u00e9raclite). N\u1ebfu ch\u00fang ta hi\u1ec3u cho t\u1edbi n\u01a1i t\u01b0 t\u01b0\u1edfng huy\u1ec1n di\u1ec7u c\u1ee7a H\u00e9raclite, c\u00f3 th\u1ec1 n\u00f3i \u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ecb \u0111\u1ea1i B\u1ed3 T\u00e1t h\u00f3a th\u00e2n \u1edf T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 coi ch\u1eef &#8220;Psych\u00e9&#8221; c\u1ee7a H\u00e9raclite nh\u01b0 \u0111\u1ed3ng ngh\u0129a v\u1edbi &#8220;T\u00e2m&#8221; (Citta), v\u00e0 &#8220;V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd&#8221; (Amit\u00e0yus) c\u1ee7a B\u00e1t Nh\u00e3 v\u00e0 T\u1ecbnh \u00d0\u1ed9; c\u00f2n ch\u1eef &#8220;L\u00f3gos&#8221; c\u1ee7a H\u00e9raclite th\u00ec gi\u1ed1ng nh\u01b0 &#8220;Prajn\u00e0&#8221; (B\u00e1t Nh\u00e3) v\u00e0 &#8220;Amit\u00e0bha&#8221; (V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Quang: L\u1eeda s\u00e1ng v\u00f4 t\u1eadn s\u1ed1ng m\u00e3i v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a H\u00e9raclite). Ng\u00e0y mai n\u00e0y n\u1ebfu c\u00f3 m\u1ed9t cu\u1ed9c Song tho\u1ea1i gi\u1eefa T\u01b0 T\u01b0\u1edfng Tri\u1ebft L\u00fd T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 \u00d0\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1eeb Platon cho \u0111\u1ebfn Hegel v\u00e0 Marx m\u00e0 T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i chuy\u1ec7n nghi\u00eam ch\u1ec9nh v\u1edbi \u00d0\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 s\u1ef1 th\u1ec3 nh\u1eadp tinh t\u00fay T\u01b0 T\u01b0\u1edfng Anaximandre, H\u00e9raclite, Parm\u00e9nnide v\u00e0 Emp\u00e9docle th\u00ec T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng m\u1edbi \u0111\u1ee7 t\u1ea7m l\u1ef1c s\u00e2u th\u1eb3m \u0111\u1ec3 song tho\u1ea1i trong m\u1eb7t tr\u1eadn v\u00f4 t\u00ednh th\u1ec3 (pol\u00e9mosm\u00e9ontologique) v\u1edbi \u00d0\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng. Th\u00f4i b\u00e2y gi\u1edd xin tr\u1edf l\u1ea1i c\u00e1i &#8220;T\u00e2m&#8221; (Citta) trong t\u01b0 t\u01b0\u1edfng B\u00e1t Nh\u00e3 Ph\u1eadt Gi\u00e1o.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Ch\u1eef T\u00e2m (Citta) trong Kinh B\u00e1t Nh\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u theo hai b\u00ecnh di\u1ec7n: Theo l\u1ed1i nh\u00ecn t\u1ee5c \u0111\u1ebf th\u00ec &#8220;T\u00e2m&#8221; (citta) ch\u1ec9 l\u00e0 c\u00e1i t\u00e2m c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng \u00fd ni\u1ec7m h\u00f3a, c\u00e1i t\u00e2m ki\u1ebfn th\u1ee9c \u00fd n\u1ec9\u1ec7m, c\u00e1i \u00fd th\u1ee9c bi\u1ec7t bi\u1ec7n, c\u00e1i l\u00fd tr\u00ed ph\u00e1n x\u00e9t, c\u00e1i tr\u1ef1c gi\u00e1c nh\u1eadn th\u1ee9c, s\u1ef1 t\u1ef1 tri nh\u1eadn, c\u00e1i \u00fd th\u1ee9c v\u1ec1 b\u1ea3n th\u00e2n, s\u1ef1 t\u1ef1 \u00fd th\u1ee9c \u00fd t\u01b0\u1edfng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng, suy t\u01b0\u1edfng x\u00fac x\u1ea3m, c\u1ea3m gi\u00e1c, t\u01b0 duy, tinh th\u1ea7n, t\u00e2m linh, th\u1ea7n th\u1ee9c, linh th\u1ee9c, th\u00f4ng minh, th\u00f4ng tu\u1ec7, l\u00fd lu\u1eadn, di\u1ec5n d\u1ecbch, quy n\u1ea1p, linh h\u1ed3n, t\u00e2m h\u1ed3n, t\u00e2m tr\u1ea1ng, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 ngh\u0129, c\u00f3 th\u1ec3 \u00fd ni\u1ec7m, c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea3m bi\u1ebft, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t, c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea3m th\u00f4ng v\u00e0 th\u00f4ng c\u1ea3m, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 suy t\u01b0 v\u00e0 tr\u1ea7m t\u01b0, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e3nh h\u1ed9i th\u1ea5u d\u1ea1t, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u00e0 \u00fd th\u1ee9c, v\u00e0 ch\u00ednh c\u00e1i \u00fd th\u1ee9c v\u00e0 v\u00f4 th\u1ee9c hay c\u1ea3 h\u1ea1 th\u1ee9c, ti\u1ec1m th\u1ee9c, hi\u1ec7n th\u1ee9c v\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng th\u1ee9c, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng c\u00e1i n\u00e0y \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c v\u1ec1 &#8220;T\u00e2m&#8221; (citta) hi\u1ec3u theo ngh\u0129a t\u1ee5c \u0111\u1ebf, c\u00e1i &#8220;citta&#8221; n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng g\u00ec \u0111\u1ebfn s\u1ef1 ph\u00e1t sinh Tr\u00ed hu\u1ec7 B\u00e1t Nh\u00e3, nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 th\u1ea5y trong kinh B\u00e1t Nh\u00e3 Suvikr\u00e0n-tivikr\u00e0m\u00ec- paripricch\u00e0: &#8220;Tr\u00ed t\u01b0\u1ec7 B\u00e1t Nh\u00e3 ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e2m&#8221; (citt\u00e0pagat\u00e0hi prajn\u00e0-p\u00e0ramit\u00e0). &#8220;Con \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ef1c h\u00e0nh Tr\u00ed hu\u1ec7 B\u00e1t Nh\u00e3 th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00e1t sinh t\u1eeb c\u00e1i T\u00e2m&#8221; (Nahi prajn\u00e0-p\u00e0ramit\u00e0cary\u00e0 cittajank\u00e0). &#8220;K\u1ebb n\u00e0o kh\u00f4ng hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 t\u00e1ch r\u1eddi c\u1ee7a t\u00e2m v\u00e0 s\u1ef1 t\u00e1ch r\u1eddi ra kh\u1ecfi \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a t\u00e2m th\u00ec m\u1edbi b\u1ecb r\u00e0ng bu\u1ed9c \u00e1m \u1ea3nh b\u1edfi c\u00e1i t\u00e2m (citta) nh\u01b0 v\u1ea7y: &#8220;t\u00f4i l\u00e0 citta, c\u00e1i citta c\u1ee7a ch\u00ednh t\u00f4i, c\u00e1i citta v\u1ec1 c\u00e1i n\u00e0y, c\u00e1i citta l\u00e0 c\u00e1i n\u00e0y&#8221;. V\u00ec b\u1ecb r\u00e0ng bu\u1ed9c \u00e1m \u1ea3nh nh\u01b0 th\u1ebf b\u1edfi citta, h\u1ecd \u00e1m \u1ea3nh b\u1edfi c\u00e1i m\u00e0 h\u1ecd cho l\u00e0 c\u00e1i citta l\u00e0nh thi\u1ec7n, c\u00e1i citta b\u1ea5t thi\u1ec7n, c\u00e1i citta d\u1ec5 ch\u1ecbu, c\u00e1i citta kh\u00f3 ch\u1ecbu, s\u1ef1 ti\u00eau di\u1ec7t citta v\u00e0 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i th\u01b0\u1eddng c\u00f2n c\u1ee7a citta, v.v.&#8221;<\/span> <\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff00ff;\">(<i>Te cittavivekam aj\u00e0nantah \u00e0rambanavivekam aj\u00e0nantah abhinivisante: aham cittam, mama cittam asya cittam, asm\u00e0e cittam iti. Te cittam abhini-visya kusalam iti va akusalam iti v\u00e0 sukham iti va duhkham iti va uccheda iti v\u00e0 s\u00e0svata iti v\u00e0 abhini-vusante<\/i>). Ch\u00fang ta th\u1ea5y \u0111o\u1ea1n kinh n\u00e0y \u0111\u00e3 ph\u1ee7 nh\u1eadn c\u00e1i &#8220;citta&#8221; v\u00e0 nh\u1eefng c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;t\u00e2m s\u1edf&#8221; (caitasika) c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u1ed1ng C\u00e2u X\u00e1 t\u00f4ng; 1 t\u00e2m v\u01b0\u01a1ng v\u00e0 49 t\u00e2m s\u1edf trong Th\u00e0nh Th\u1eadt t\u00f4ng; 8 m\u00f3n t\u00e2m v\u01b0\u01a1ng v\u00e0 5l m\u00f3n t\u00e2m s\u1edf trong Duy Th\u1ee9c t\u00f4ng). Hi\u1ec3n nhi\u00ean, h\u1ea7u h\u1ebft nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i C\u00e2u X\u00e1 (Abhidharma-Kosa) \u0111\u1ec1u xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u00f3 l\u1ebd kho\u1ea3ng sau k\u1ef3 Ki\u1ebft T\u1eadp c\u1ee7a As\u00f3ka (kho\u1ea3ng 240 tr\u01b0\u1edbc T\u00e2y l\u1ecbch), v\u00e0 kinh B\u00e1t Nh\u00e3 l\u00e2u \u0111\u1eddi nh\u1ea5t (kinh Astas\u00e1hasrik\u00e0) v\u00e0 nh\u1eefng kinh k\u1ebf ti\u1ebfp c\u1ee7a B\u00e1t Nh\u00e3 \u0111\u1ec1u xu\u1ea5t hi\u1ec7n kho\u1ea3ng th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 nh\u1ea5t tr\u01b0\u1edbc T\u00e2y l\u1ecbch, cho n\u00ean \u0111o\u1ea1n tr\u00edch d\u1eabn tr\u00ean t\u1eeb kinh B\u00e1t Nh\u00e3<\/span> <span style=\"color: #ff0000;\">Suvikr\u00e0ntavikr\u00e0m\u00ecparipriccch\u00e0 c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch ph\u1ee7 nh\u1eadn t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 T\u00e2m v\u01b0\u01a1ng v\u00e0 t\u00e2m s\u1edf c\u1ee7a C\u00e2u X\u00e1. V\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ee7 nh\u1eadn n\u00e0y c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u00e1p d\u1ee5ng v\u00e0o lu\u00f4n cho c\u1ea3 nh\u1eefng t\u00f4ng ph\u00e1i th\u00e0nh l\u1eadp sau \u0111\u00f3, nh\u01b0 Th\u00e0nh Th\u1eadt t\u00f4ng (Satyasiddhi) v\u00e0 Duy Th\u1ee9c t\u00f4ng (Vijnapri-m\u00e0trat\u00e0).<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>C\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u quan tr\u1ecdng c\u0169ng \u0111\u00e1ng n\u00ean l\u01b0u \u00fd; s\u1ef1 ph\u1ea3n \u1ee9ng c\u1ee7a Duy Th\u1ee9c t\u00f4ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u1eef B\u00e1t Nh\u0103 (prajn\u00e0) \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u1ecbnh lo\u1ea1i ch\u1eef &#8220;Tr\u00ed Tu\u1ec7&#8221; (Prajn\u00e0) v\u00e0o trong 51 T\u00e2m s\u1edf (caitasika), vai tr\u00f2 th\u1ee9 y\u1ebfu ph\u1ee5 thu\u1ed9c cho 8 ph\u1ea7n c\u1ee7a T\u00e2m v\u01b0\u01a1ng (Citta, cittaraja). Theo Duy Th\u1ee9c, tr\u00ed tu\u1ec7 (prajn\u00e0) ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u00e2m s\u1edf trong 5 t\u00e2m s\u1edf bi\u1ec7t c\u1ea3nh (viniyata) g\u1ed3m c\u00f3: &#8220;s\u1ef1 th\u00e8m kh\u00e1t ham mu\u1ed1n&#8221; (d\u1ee5c: chanda), &#8220;s\u1ef1 quy\u1ebft t\u00e2m quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh&#8221; (th\u1eafng gi\u1ea3i: adhimoksa), &#8220;s\u1ef1 t\u01b0\u1edfng nh\u1edb, ho\u00e0i t\u01b0\u1edfng&#8221; (ni\u1ec7m: smrti), &#8220;s\u1ef1 \u0111\u1ecbnh t\u00e2m \u0111\u1ecbnh th\u1ea7n&#8221; (\u0111\u1ecbnh: sam\u00e0dhi) v\u00e0 &#8220;tr\u00ed tu\u1ec7&#8221; (hu\u1ec7 : prajn\u00e0).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>\u00d0i\u1ec1u \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 \u00fd h\u01a1n n\u1eefa l\u00e0 Duy Th\u1ee9c t\u00f4ng th\u00e0nh l\u1eb7p sau C\u00e2u X\u00e1 t\u00f4ng, v\u00e0 Duy Th\u1ee9c t\u00f4ng \u0111\u00e3 l\u1ea5y l\u1ea1i 10 \u00d0\u1ea1i \u0111\u1ecba ph\u00e1p (Mah\u00e0bh\u00f9mika) thu\u1ed9c 46 t\u00e2m s\u1edf ph\u00e1p (Caitasika) c\u1ee7a C\u00e2u X\u00e1 t\u00f4ng r\u1ed3i c\u1eaft \u0111\u00f4i lo\u1ea1i 10 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecba t\u00e2m s\u1edf ph\u00e1p n\u00e0y th\u00e0nh ra 2 th\u1ee9: 5 th\u1ee9 bi\u1ebfn h\u00e0nh t\u00e2m s\u1edf (Sarvatraga) v\u00e0 5 th\u1ee9 bi\u1ec7t c\u1ea3nh t\u00e2m s\u1edf (Viniyata), ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u kh\u00e1c nhau duy nh\u1ea5t l\u00e0 Duy Th\u1ee9c t\u00f4ng \u0111\u00e3 b\u1ecf &#8220;mati&#8221; (hu\u1ec7) trong C\u00e2u X\u00e1 t\u00f4ng, v\u00e0 thay th\u1ebf l\u1ea1i b\u1eb1ng &#8220;tr\u00ed hu\u1ec7&#8221; (hu\u1ec7: prajn\u00e0).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff00ff;\">10 t\u00e2m s\u1edf (caitasika) thu\u1ed9c lo\u1ea1i &#8220;\u0111\u1ea1i \u0111\u1ecba&#8221; (Mah\u00e0bh\u00f9mika) trong C\u00e2u X\u00e1 t\u00f4ng v\u00e0 c\u1ea3 Th\u00e0nh Th\u1eadt t\u00f4ng l\u00e0: vedan\u00e0 (th\u1ecd), samjn\u00e0 (t\u01b0\u1edfng), cetan\u00e0 (t\u01b0), sparsa (x\u00fac), chanda (d\u1ee5c), mati (hu\u1ec7), smrti (ni\u1ec7m), manask\u00e0ra (t\u00e1c \u00fd), adhimoksa (quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh th\u1eafng gi\u1ea3i) v\u00e0 sam\u00e0dhi (\u0111\u1ecbnh). Trong Duy Th\u1ee9c th\u00ec sparsa (x\u00fac), vedan\u00e0 (th\u1ecd), cetan\u00e0 (t\u01b0), samjna (t\u01b0\u1edfng) v\u00e0 manask\u00e0ra (t\u00e1c \u00fd) tr\u1edf th\u00e0nh &#8220;bi\u1ebfn h\u00e0nh t\u00e2m s\u1edf&#8221; (Sarvatraga); c\u00f2n chanda (d\u1ee5c), adhimoksa (th\u1eafng gi\u1ea3i quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh), smrti (ni\u1ec7m), sam\u00e0dhi (\u0111\u1ecbnh) v\u00e0 prajn\u00e0 (hu\u1ec7) tr\u1edf th\u00e0nh &#8220;bi\u1ec7t c\u1ea3nh t\u00e2m s\u1edf&#8221; (Viniyata). S\u1ef1 \u0111\u01b0a tu\u1ed9t prajn\u00e0 v\u00e0o lo\u1ea1i t\u00e2m s\u1edf th\u1ee9 y\u1ebfu ph\u1ee5 thu\u1ed9c, ai c\u0169ng d\u1ec5 th\u1ea5y r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 c\u1ed1 \u00fd thi\u00ean ch\u1ea5p c\u1ee7a Duy Th\u1ee9c t\u00f4ng \u0111\u1ec3 xuy\u00ean t\u1ea1c Tam Lu\u1eadn t\u00f4ng. \u00d0\u00fang l\u00fd ra th\u00ec ph\u1ea3i coi Prajn\u00e0 nh\u01b0 l\u00e0 ph\u00e1p v\u00f4 vi (Asamskrtadharma) th\u1ee9 100 t\u1ee9c l\u00e0 Ch\u00e2n Nh\u01b0 (Tathat\u00e0), v\u00ec theo ch\u00e2n nghi\u00e3 c\u1ee7a B\u00e1t Nh\u00e3 th\u00ec Kh\u00f4ng t\u00ednh (s\u00f9nyat\u00e0) c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 Ch\u00e2n Nh\u01b0 (Tathat\u00e0) m\u00e0 T\u00e2m V\u00f4 T\u00e2m ch\u00ednh l\u00e0 T\u00e2m B\u1ed3 \u00d0\u1ec1, t\u1ee9c l\u00e0 B\u00e1t Nh\u00e3 Ba La M\u1eadt \u00d0a, ngh\u0129a l\u00e0 T\u00e2m V\u00f4 ni\u1ec7m, c\u00e1i Citta theo ngh\u0129a ch\u00e2n \u0111\u1ebf, c\u00e1i Citta b\u1eebng s\u00e1ng l\u1ed9ng l\u1eaby, trong su\u1ed1t, trong s\u1ea1ch, nh\u01b0 \u0111o\u1ea1n sau \u0111\u00e2y trong kinh B\u00e1t Nh\u00e3<\/span> <span style=\"color: #ff0000;\">Suvikr\u00e0ntavikr\u00e0m\u00ecparicricch\u00e0: &#8220;c\u00e1i T\u00e2m (Citta) si\u00eau vi\u1ec7t th\u00ec th\u1ec3 t\u00ednh v\u1eabn Chi\u1ebfu R\u1ef1c B\u1eebng S\u00e1ng v\u00e0 Trong S\u1ea1ch, Trong Su\u1ed1t, Trong Su\u1ea5t; \u1edf n\u01a1i c\u00e1i t\u00e2m \u1ea5y th\u1ef1c ra kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 ph\u00e1t kh\u1edfi l\u00ean m\u1ed9t c\u00e1i t\u00e2m h\u1eefu ni\u1ec7m, c\u00e1i t\u00e2m \u00fd ni\u1ec7m h\u00f3a&#8221; (Y\u00e0 ca cittasya prakrtiprabh\u00e0svarat\u00e0 prakrtiparisuddhat\u00e0, tatra na k\u00e0cit citra-syotpatti). Trong truy\u1ec1n th\u1ed1ng M\u1eadt t\u00f4ng T\u00e2y T\u1ea1ng ch\u1eef \u00f3sel \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 s\u1ef1 B\u1eebng S\u00e1ng r\u1ef1c r\u1ee1 l\u1ed9ng l\u1eaby c\u1ee7a B\u1ed3 \u00d0\u1ec1 T\u00e2m; ch\u1eef T\u00e2y T\u1ea1ng \u00f3sel c\u0169ng \u0111\u1ed3ng ngh\u0129a v\u1edbi ch\u1eef Ph\u1ea1n prabhasvara c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 s\u1ef1 S\u00e1ng R\u1ef1c chi\u1ebfu ng\u1eddi. Theo s\u01b0 t\u01b0\u1edfng T\u00e2y T\u1ea1ng Ch\u00f3gyam Trungpa, truy\u1ec1n th\u1ed1ng M\u1eadt t\u00f4ng T\u00e2y T\u1ea1ng cho r\u1eb1ng l\u1ea7n chuy\u1ec3n ph\u00e1p lu\u00e2n cu\u1ed1i c\u00f9ng \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt, thay v\u00ec n\u00f3i &#8220;s\u1eafc t\u1ee9c th\u1ecb kh\u00f4ng, kh\u00f4ng t\u1ee9c th\u1ecb s\u1eafc&#8221;, ng\u00e0i n\u00f3i r\u1eb1ng &#8220;S\u1eafc ch\u1ec9\u1ebfu s\u00e1ng r\u1ef1c ng\u1eddi&#8221;. S\u1ef1 chi\u1ebfu s\u00e1ng r\u1ef1c ng\u1eddi n\u00e0y hay prabhasvara c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 v\u1edbi mah\u00e0sukha, &#8220;ni\u1ec1m vui s\u01b0\u1edbng v\u0129 \u0111\u1ea1i&#8221; hay &#8220;\u0111\u1ea1i l\u1ea1c&#8221;, s\u1ef1 th\u1ec3 h\u00ec\u1ec7n tr\u1ecdn v\u1eb9n r\u1eb1ng &#8220;kh\u00f4ng l\u00e0 kh\u00f4ng&#8221;. Kh\u00f4ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 kh\u00f4ng th\u00f4i, b\u1edfi v\u00ec s\u1eafc c\u0169ng l\u00e0 s\u1eafc (Chogyam Trungpa, Cutting through Spiritual Materialism, tr. 220). Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u00f3 th\u00eam \u00fd ngh\u0129a \u0111anh hi\u1ec7u c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 (V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Quang v\u1edbi \u00fd ngh\u0129a \u00f3sel (prabhasvara) v\u00e0 c\u00f5i C\u1ef1c L\u1ea1c (Sukh\u00e0vati) v\u1edbi \u00fd ngh\u0129a Mah\u00e0sukha c\u1ee7a T\u00e2y T\u1ea1ng. N\u01a1i \u0111\u00e2y ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y s\u1ef1 li\u00ean h\u1ec7 m\u1eadt thi\u1ebft gi\u1eefa \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u1eef T\u00e2y T\u1ea1ng \u00d3sel (ch\u1eef Ph\u1ea1n: prabhasvara) v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a h\u1ed3ng danh Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 (Amit\u00e0bha: V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Quang) gi\u1eefa \u00fd ngh\u0129a M\u1eadt t\u00f4ng v\u1ec1 \u00d0\u1ea1i L\u1ea1c (Mahasukha) v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a T\u1ecbnh \u0111\u1ed9 v\u1ec1 c\u00f5i C\u1ef1c L\u1ea1c (Sukh\u00e0vat\u00ec).<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>Kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00fd do, khi t\u00f4i nh\u1eafc v\u1ec1 nh\u1eefng t\u00e2m s\u1edf \u1edf tr\u00ean c\u1ee7a C\u00e2u X\u00e1 t\u00f4ng v\u00e0 Th\u00e0nh Th\u1eadt t\u00f4ng c\u00f9ng v\u1edbi Duy Th\u1ee9c t\u00f4ng v\u00e0 M\u1eadt t\u00f4ng \u1edf \u0111\u00e2y: T\u1ea5t C\u1ea3 nh\u1eefng t\u00f4ng ph\u00e1i Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u1ec1u t\u01b0\u01a1ng dung t\u01b0\u01a1ng nh\u1eadp v\u1edbi nhau, mu\u1ed1n l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf s\u1ef1 v\u0129 \u0111\u1ea1i tuy\u1ec7t v\u1eddi v\u00e0 s\u1ef1 s\u00e2u th\u1eb3m th\u01a1 m\u1ed9ng c\u1ee7a T\u1ecbnh \u00d0\u1ed9 t\u00f4ng t\u00f4i c\u1ea7n ph\u1ea3i ch\u1ecbu kh\u00f3 m\u1edf ra nh\u1eefng h\u1ecdc thuy\u1ebft tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng nh\u1ea5t c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0111\u1ec3 r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1 v\u1edbi c\u00e1i g\u00ec \u0111\u01a1n gi\u1ea3n b\u00ecnh d\u1ecb ch\u1ea5t ph\u00e1c th\u01a1 m\u1ed9ng nh\u1ea5t, m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1ef1c b\u00ed \u1ea9n trong T\u01b0 t\u01b0\u1edfng Ph\u1eadt gi\u00e1o m\u00e0 c\u00e0ng l\u00fac t\u00f4i c\u00e0ng th\u1ea5y th\u1ea5m th\u00eda: \u00d0\u1ecdc bao nhi\u00eau kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt gi\u00e1o trong m\u1ea5y ch\u1ee5c n\u0103m tr\u1eddi li\u00ean t\u1ee5c th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eb1ng ch\u1ec9 m\u1ed7i s\u1edbm m\u1ed7i chi\u1ec1u ni\u1ec7m Ph\u1eadt x\u01b0ng danh: &#8220;Nam M\u00f4 A Di \u00d0\u00e0 Ph\u1eadt&#8221; hay &#8220;Nam M\u00f4 Qu\u00e1n Th\u1ebf \u00e2m B\u1ed3 T\u00e1t&#8221; hay v\u00e0i ba c\u00e2u th\u1ea7n ch\u00fa ng\u1eafn g\u1ecdn nh\u01b0 &#8220;Om amit\u00e0bha Hr\u00ech&#8221; (Th\u1ea7n ch\u00fa c\u1ee7a Ph\u1eadt V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Quang A Di \u00d0\u00e0) hay &#8220;Om Amar\u00e0nifivantiye Sv\u00e0h\u00e0&#8221;. (Th\u1ea7n ch\u00fa c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd, Amit\u00e0yus) hay &#8220;Om T\u00e0re Tutt\u00e0re Ture Sarva-Citt\u00e0kul\u00e0ni S\u00e0ntim-Kuru Sv\u00e0h\u00e0&#8221; (Th\u1ea7n ch\u00fa c\u1ee7a Ph\u1eadt B\u00e0 Tara d\u1ec5 ti\u00eau di\u1ec7t an \u0111\u1ecbnh t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng xao \u0111\u1ed9ng h\u1ed7n lo\u1ea1n \u0111i\u00ean \u0111\u1ea3o c\u1ee7a T\u00e2m th\u1ee9c, n\u00ean \u0111\u1ec3 \u00fd ch\u1eef Citta trong ch\u1eef Citt\u00e0kul\u00e0ni: &#8220;Lo\u1ea1n t\u00e2m, T\u00e2m \u0111i\u00ean \u0111\u1ea3o&#8221;).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Tr\u01b0\u1edbc khi \u0111i v\u1ec1 ch\u1eef &#8220;T\u00e2m&#8221; (Citta) trong nh\u1eefng kinh \u0111i\u1ec3n quan tr\u1ecdng P\u00e0li, n\u1ec1n t\u1ea3ng c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 kinh \u0111i\u1ec3n Ph\u1eadt gi\u00e1o, ch\u00fang ta c\u1ea7n ghi nh\u1edb l\u1eddi n\u00f3i sau \u0111\u00e2y c\u1ee7a \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt trong kinh Kim Cang: &#8220;Nh\u01b0 Lai n\u00f3i v\u1ec1 c\u00e1i t\u00e2m, nh\u01b0ng th\u1ef1c ra kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00f3 c\u00e1i t\u00e2m, v\u00ec th\u1ebf m\u1edbi g\u1ecdi l\u00e0 c\u00e1i t\u00e2m. T\u1ea1i sao v\u1eady? V\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i t\u00e2m qu\u00e1 kh\u1ee9, kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i t\u00e2m hi\u1ec7n t\u1ea1i, kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i t\u00e2m t\u01b0\u01a1ng lai&#8221; (Nh\u01b0 Lai thuy\u1ebft ch\u01b0 t\u00e2m, giai vi phi t\u00e2m, th\u1ecb danh vi t\u00e2m. S\u1edf d\u0129 gi\u1ea3 h\u00e0? Tu B\u1ed3 \u00d0\u1ec1, Qu\u00e1 kh\u1ee9 t\u00e2m b\u1ea5t kh\u1ea3 \u0111\u1eafc, hi\u1ec7n t\u1ea1i t\u00e2m b\u1ea5t kh\u1ea3 \u0111\u1eafc, v\u1ecb lai t\u00e2m b\u1ea5t kh\u1ea3 \u0111\u1eafc). Xuy\u00ean thi\u1ec1n s\u01b0 c\u00f3 n\u00f3i c\u00e2u k\u1ec7: &#8220;T\u00ecm ki\u1ebfm ho\u00e0i ba th\u1eddi c\u00e1i t\u00e2m trong ba c\u00f5i th\u1eddi gian m\u00e0 v\u1eabn kh\u00f4ng th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c&#8221; (Tam t\u1ebf c\u1ea7u t\u00e2m. T\u00e2m b\u1ea5t ki\u1ebfn). C\u00e1i t\u00e2m c\u00f3 \u0111\u00f3, m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u00f3, c\u00e1i t\u00e2m tr\u00f4i ch\u1ea3y li\u00ean t\u1ee5c nh\u01b0 d\u00f2ng s\u00f4ng &#8220;h\u1eb1ng chuy\u1ec3n nh\u01b0 b\u1ed9c l\u01b0\u01b0&#8221; (Duy Th\u1ee9c tam th\u1eadp t\u1ee5ng, k\u1ec7 th\u1ee9 4).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>Nguy\u1ec7t X\u1ee9ng (Chandrakirti), trong Prasannapad\u00e0 Madhyamakavrti (trang 45) c\u00f3 tr\u00edch \u0111o\u1ea1n kinh Ratnak\u00f9ta sau \u0111\u00e2y v\u1ec1 c\u00e1i t\u00e2m b\u1ea5t kh\u1ea3 n\u00e0y: &#8220;Khi m\u00ecnh t\u00ecm k\u1ec9\u1ebfm c\u00e1i t\u00e2m th\u00ec m\u00ecnh kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1eadn ra c\u00e1i t\u00e2m; c\u00e1i m\u00e0 m\u00ecnh kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1eadn ra \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec m\u00ecnh kh\u00f4ng th\u1ec3 cho r\u1eb1ng n\u00f3 c\u00f3 th\u1ef1c; c\u00e1i m\u00e0 m\u00ecnh kh\u00f4ng nh\u1eadn c\u00f3 th\u1ef1c th\u00ec c\u00e1i \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 qu\u00e1 kh\u1ee9, kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u01b0\u01a1ng lai v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i hi\u1ec7n t\u1ea1i; c\u00e1i kh\u00f4ngph\u1ea3i qu\u00e1 kh\u1ee9, t\u01b0\u01a1ng lai v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i hi\u1ec7n t\u1ea1i th\u00ec c\u00e1i \u1ea5y kh\u00f4ng t\u1ef1 c\u00f3 b\u1ea3n t\u00ednh; c\u00e1i kh\u00f4ng t\u1ef1 c\u00f3 b\u1ea3n t\u00ednh th\u00ec c\u00e1i \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u00e1t kh\u1edfi; c\u00e1i kh\u00f4ng ph\u00e1t kh\u1edfi th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 ti\u00eau di\u1ec7t&#8221; (Cittamahi pa rigavesya-m\u00e0nam na labhyate yam na labhyate tan nopa-labhyate yan nopalabhyate tan naiv\u00e0t\u00ectamn\u00e0n\u00e0gatam na pratyutpannam yam naiv\u00e0titam n\u00e0n\u00e0gatam na pratyutpannam, tasya n\u00e0sti svabh\u00e0vah. Yasya n\u00e0sti svabh\u00e0vas tasya n\u00e0styutp\u00e0dah yasya n\u00e0styutp\u00e0das tasya n\u00e0sti nirodha iti vistarah). (Xin \u0111\u1ecdc,. Mervyn Sprung Lucid Exposition of the Middle Way , 1979, trang 46; Th. StcherbaLsky, The Conception of Buddhist Nirvana, 1977, trang 134). C\u0169ng trong lu\u1eadn c\u1ee7a Candrak\u00ecrti n\u00e0y, ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u1eb1ng m\u1ea5y ch\u1eef Ph\u1ea1n nh\u01b0 &#8220;cetas&#8221;, &#8220;manas&#8221; v\u00e0 &#8220;vijn\u00e0na&#8221; \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed3ng ngh\u0129a v\u1edbi nhau (ti cetas cittam mano vijn\u00e0namiti tasyaiva pary\u00e0yah, trang 303). \u00d0i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn trong nh\u1eefng kinh \u0111i\u1ec3n P\u00e0li, n\u1ec1n t\u1ea3ng nguy\u00ean th\u00fay c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 kinh \u0111i\u1ec3n \u00d0\u1ea1i Th\u1eeba.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>4. C\u00c1I T\u00c2M (CITTA) TRONG KINH \u00d0I\u1ec2N P\u00c0LI<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Ch\u00ednh \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u1eef &#8220;T\u00e2m&#8221; (Citta) c\u0169ng l\u01b0u \u0111\u1ed9ng h\u1eb1ng chuy\u1ec3n nh\u01b0 c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;T\u00e2m&#8221; (Citta). Ch\u1eef &#8220;T\u00e2m&#8221; (Citta) xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb ch\u1eef &#8220;Cit&#8221;, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 T\u01a1 T\u01b0\u1edfng (hi\u1ec3u theo ngh\u0129a &#8220;t\u01a1 t\u01b0\u1edfng&#8221; c\u1ee7a H\u00e0n M\u1eb7c T\u1eed trong t\u1eadp &#8220;Ch\u01a1i gi\u1eefa m\u00f9a tr\u0103ng&#8221;: &#8220;V\u00ec ch\u01b0ng mu\u00f4n Xu\u00e2n l\u00e0 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c ngon ng\u1ecdt m\u0129 v\u1ecb, \u00e1nh xu\u00e2n l\u00e0 ngu\u1ed3n t\u01a1 t\u01b0\u1edfng th\u01a1m tho, tinh khi\u1ebft&#8221;). Trong nhi\u1ec1u kinh \u0111i\u1ec3n P\u00e0li, m\u1ea5y ch\u1eef P\u00e0li nh\u01b0 &#8220;mano&#8221;, &#8220;vinn\u00e0na&#8221; \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed3ng ngh\u0129a v\u1edbi ch\u1eef &#8220;citta&#8221; nh\u01b0 ch\u00fang ta th\u1ea5y trong kinh D\u00ecgha Nik\u00e0ya, III, trang 103: &#8220;<i>Evam pi te mano, ittham pi te mano, iti pite cittam<\/i>&#8220;) v\u00e0 trong kinh Samyutta Nik\u00e0ya, II, trang 94: &#8220;<i>Yan ca kho etam bhikkhave vuccati cittam iti pi mano iti pi vinnanam iti pi<\/i>&#8220;). Ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111\u00f4i ch\u00fat ti\u1ec3u d\u1ecb nh\u01b0 sau: &#8220;vinn\u00e0na&#8221; c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch tr\u1ef1c nh\u1eadn c\u1ee7a gi\u00e1c c\u1ea3m, c\u00f2n &#8220;mano&#8221; th\u00ec c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch l\u00fd lu\u1eadn tr\u00ed th\u1ee9c, v\u00e0 &#8220;citta&#8221; th\u00ec c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch kh\u00e1i qu\u00e1t to\u00e0n di\u1ec7n h\u01a1n, bao g\u1ed3m c\u1ea3 t\u01a1 t\u01b0\u1edfng, t\u01b0 t\u01b0\u1edfng, x\u00fac \u0111\u1ed9ng t\u00ecnh c\u1ea3m, c\u1ea3 hai m\u1eb7t t\u00ecnh c\u1ea3m v\u00e0 l\u00fd tr\u00ed \u00fd th\u1ee9c linh \u0111\u1ed9ng h\u1eb1ng chuy\u1ec3n. C\u00e1i &#8220;t\u00e2m&#8221; (citta) hay c\u00e1i &#8220;th\u1ee9c&#8221; (vinn\u00e0na) hay c\u00e1i &#8220;t\u01b0&#8221; (mano) bay nh\u1ea3y kh\u00f4ng ng\u1eebng nh\u01b0 m\u1ed9t con kh\u1ec9: &#8220;Gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t con kh\u1ec9 bay nh\u1ea3y trong r\u1eebng s\u00e2u khi th\u00ec ch\u1ee5p c\u00e0nh n\u00e0y, r\u1ed3i bu\u00f4ng b\u1ecf l\u1ea1i ch\u1ee5p c\u00e0nh kh\u00e1c, r\u1ed3i ch\u1ea1y ch\u1ee5p c\u00e0nh kh\u00e1c n\u1eefa, c\u0169ng nh\u01b0 v\u1eady, h\u1ee1i c\u00e1c t\u1ef3 kheo, c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 &#8220;citta&#8221; hay &#8220;mano&#8221; hay &#8220;vinn\u00e0na&#8221; th\u00ec ban ng\u00e0y c\u0169ng nh\u01b0 ban \u0111\u00eam, c\u00e1i n\u00e0y ph\u00e1t kh\u1edfi l\u00ean khi c\u00e1i kh\u00e1c bi\u1ebfn m\u1ea5t<\/span>&#8221; <span style=\"color: #ff00ff;\">(<i>Seyyath\u00e0 pi bhikkave makkato aranne pavane caram\u00e0no s\u00e0kham ganh\u00e0ti, tam muncittav\u00e0 annam ganh\u00e0ti; evam eva kho bhikkave yad idam vuccati cittam iti pi mano iti pi vinnanam iti pi, tam rattiy\u00e0 ca divassassa ca annad eva uppajjati annam nirujjhati)<\/i>\u00a0(Samyutta Nik\u00e0ya, II, trang 95). Theo ph\u00e1i &#8220;Nh\u1ea5t Thi\u1ebft h\u1eefu b\u1ed9&#8221; (Sarv\u00e0-stiv\u00e0dins) th\u00ec ch\u1eef &#8220;citta&#8221;, &#8220;manas&#8221; v\u00e0 &#8220;vijn\u00e0na&#8221; c\u0169ng \u0111\u1ed3ng ngh\u0129a v\u1edbi nhau (Abidhamlakosa, lI, d\u00f2ng 34, &#8220;Cittam mano tha vijn\u00e0nam ek\u00e0rtnam&#8221;). Ph\u00e1i &#8220;Nh\u1ea5t Thi\u1ebft h\u1eefu b\u1ed9&#8221; n\u00e0y c\u0169ng cho r\u1eb1ng r\u1ea5t kh\u00f3 m\u00e0 ph\u00e2n bi\u1ec7t s\u1ef1 kh\u00e1c nhau gi\u1eefa &#8220;t\u00e2m&#8221; (citta) v\u00e0 &#8220;t\u00e2m s\u1edf&#8221; (caitta). C\u00f2n m\u1ed9t di\u1ec3m \u0111\u00e1ng l\u01b0u \u00fd: Theo ph\u00e1i nguy\u00ean th\u1ee7y Therav\u00e0dins, n\u1ec1n t\u1ea3ng th\u1ec3 ch\u1ea5t c\u1ee7a citta l\u00e0 tr\u00e1i tim (hadayavatthu) nh\u01b0 l\u1eddi c\u1ee7a Buddhaghosa trong quy\u1ec3n Visuddhimagga: &#8220;C\u01a1 s\u1edf tr\u00e1i tim c\u00f3 \u0111\u1eb7c t\u00ednh l\u00e0 l\u00e0m ch\u1ed7 n\u00e2ng \u0111\u1ee1 v\u1eadt ch\u1ea5t cho nguy\u00ean t\u1ed1 t\u00e2m v\u00e0 t\u00e2m th\u1ee9c&#8221; (Buddhagosa, Visuddhimagga. XIV, 60, Cf. the Path of Purification, trans by N\u00e0namoli, tr. 496:\u00a0<i>&#8220;The heart-basis has the charactertie ofbeing the material support for the mind-element and for the mind-conscious-ness-element&#8221;<\/i><\/span>. <\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">\u00d0i\u1ec1u n\u00e0y ch\u1ec9 l\u00e0 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i nguy\u00ean th\u1ee7y T\u00edch Lan m\u00e0 th\u00f4i. Trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c t\u00f4ng ph\u00e1i Ph\u1eadt gi\u00e1o kh\u00e1c, tr\u00e1i tim kh\u00f4ng bao gi\u1edd l\u00e0 c\u01a1 s\u1edf cho citta. T\u00e2m theo ngh\u0129a citta v\u1eabn lu\u00f4n lu\u00f4n l\u00e0 c\u00e1i g\u00ec v\u00f4 h\u00ecnh v\u00e0 v\u00f4 th\u1ec3, nh\u01b0ng v\u1eabn l\u00e0 c\u00e1i g\u00ec d\u00f3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh t\u1ea5t c\u1ea3 th\u1ec3 x\u00e1c v\u00e0 tinh th\u1ea7n c\u1ee7a con ng\u01b0\u00f2i v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi s\u1ef1. Kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a r\u00f5 r\u1ec7t d\u1ee9t kho\u00e1t v\u1ec1 t\u00e2m (citta), m\u1ed7i l\u00fac m\u00ecnh mu\u1ed1n b\u1eaft l\u1ea5y t\u00e2m th\u00ec t\u00e2m \u0111\u00e3 ch\u1ea1y m\u1ea5t. \u00d0\u1eb7c t\u00ednh \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01a1i &#8220;T\u00e2m&#8221; (Citta) l\u00e0 t\u1ed1c \u0111\u1ed9 &#8220;th\u1ea7n s\u1ea7u qu\u1ec9 kh\u1ed1c&#8221; c\u1ee7a n\u00f3: kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec trong c\u1ea3 v\u0169 tr\u1ee5 n\u00e0y c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1c \u0111\u1ed9 nhanh ch\u00f3ng, nh\u01b0 &#8220;citta&#8221; (t\u00e2m); trong kinh Anguttara Nik\u00e0ya, \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 n\u00f3i: &#8220;N\u00e0y h\u1ee1i nh\u1eefng t\u1ef3 kheo, ta th\u1ea5y r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0o l\u01b0\u1edbt \u0111i nhanh ch\u00f3ng nh\u01b0 c\u00e1i t\u00e2m. Kh\u00f3 m\u00e0 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ef1 so s\u00e1nh n\u00e0o \u0111\u1ec3 di\u1ec5n t\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 l\u01b0\u1edbt \u0111i nhanh ch\u00f3ng c\u1ee7a t\u00e2m&#8221; (<i>N\u00e0ham bhikkhave annam ekadhammam pi samanupass\u00e0mi yam evam lahuparivattam yath\u00e0yidam cittam y\u00e0v\u00e0ncitam bhikkhave upam\u00e0 pi na sukar\u00e0 y\u00e0va lahuparivattam cittam ti<\/i>) (Anguttara Nik\u00e0ya, I tr. 10). Trong kinh Anguttara Nik\u00e0ya II, tr. 177, v\u00e0 kinh Samytta Nik\u00e0ya, I, tr. 39, \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 n\u00f3i m\u1ed9t c\u00e2u kh\u00f3 qu\u00ean: &#8220;H\u1ee1i c\u00e1c t\u1ef3 kheo, th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eabn \u0111\u1ea1o b\u1edfi t\u00e2m t\u01b0, th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y b\u1ecb qu\u00e9t s\u1ea1ch b\u1edfi t\u00e2m t\u01b0, th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y d\u01b0\u1edbi s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a t\u00e2m t\u01b0&#8221; (S. I. p. 39:\u00a0<i>Cittena niyyati loko cittena parikassati, cittassa ekadham-massa sabbeva vasam anvag\u00f9<\/i>; A. II, p. 177:\u00a0<i>Cittena kho bhikkhave loko niyyati, cittena parikassati cittassa uppannassa vasam gacchati<\/i>)<\/span>.<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong> Ch\u1ec9 c\u00f3 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng m\u1edbi l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y: &#8220;T\u00e2m&#8221; v\u00e0 &#8220;T\u01b0 T\u01b0\u1edfng&#8221; \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed3ng ngh\u0129a \u1edf \u0111\u00e2y. Theo kinh Samyutta Nik\u00e0ya, t\u00e1c \u0111\u1ed9ng n\u1ed5i b\u1eadt nh\u1ea5t c\u1ee7a &#8220;citta&#8221; (t\u00e2m) l\u00e0 &#8220;t\u01a1 t\u01b0\u1edfng&#8221; (cinteti) (S. I, p. 57).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff00ff;\">Ch\u00fang ta ph\u1ea3i nh\u1eadn th\u1ea5y s\u1ee9c m\u1ea1nh kh\u1ee7ng khi\u1ebfp c\u1ee7a T\u01a1 T\u01b0\u1edfng, ch\u1ec9 c\u1ea7n m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng tho\u00e1ng nh\u1eb9 qua \u0111\u1ea7u hay qua tim l\u00e0 c\u1ea3 m\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 s\u1ee5p \u0111\u1ed5 v\u00e0 c\u1ea3 m\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 h\u00ecnh th\u00e0nh: T\u00ecnh y\u00ea\u01b0 hay h\u1eadn th\u00f9 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; vui s\u01b0\u1edbng th\u1ecfa m\u00e3n c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng \u0111eo n\u00edu c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; t\u1eadp trung \u0111\u1ecbnh th\u1ea7n c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; s\u1eafp \u0111\u1eb7t, an b\u00e0i, k\u1ebft h\u1ee3p c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; chia l\u00eca, ng\u0103n c\u00e1ch, lung l\u1ea1c, x\u00e1o \u0111\u1ed9ng ch\u00e0 \u0111\u1ea1p, t\u00e0n ph\u00e1 c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng nghi ng\u1edd, h\u1ed1t ho\u1ea3ng xao xuy\u1ebfn, b\u1ed3n ch\u1ed3n, b\u1ea5t an c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; ng\u0103n ch\u1eadn, c\u1ea5m \u0111o\u00e1n, b\u00f3 bu\u1ed9c c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; ph\u00e1 h\u1ee7y, gi\u1ebft h\u1ea1i, t\u00e0n ph\u00e1 c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; thu ph\u1ed1i, h\u1ed9i t\u1ee5, tr\u00f9ng tr\u00f9ng, t\u00e1i ng\u1ed9 c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; ho\u00e0i v\u1ecdng, kh\u00e1t khao, ng\u1ecf \u00fd, mong c\u1ea7u c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; n\u1ed3ng n\u00e0n, tha thi\u1ebft, m\u01a1 m\u1ed9ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; d\u01a1 b\u1ea9n, t\u00e0n t\u1ea1, hoang ph\u1ebf l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; h\u0103ng h\u00e1i, say s\u01b0a, y\u00eau \u0111\u1eddi, b\u01b0\u1edbc m\u1ea1nh v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n \u0111ang l\u00ean c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; d\u1ecbu d\u00e0ng, b\u00ecnh th\u1ea3n, tr\u1ea7m l\u1eafng c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; ch\u1ec9 c\u1ea7n m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng; ch\u1ec9 c\u1ea7n m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng mong manh c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a ta bay b\u1ed5ng tr\u00ean t\u1eadn v\u00fat tr\u1eddi cao m\u00e2y tr\u1eafng, r\u1ed3i c\u0169ng ch\u1ec9 m\u1ed9t tho\u00e1ng t\u01a1 t\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0a ta r\u01a1i v\u00e0o ngh\u00ecn n\u0103m ly t\u00e1n; y\u00eau nhau m\u1ed9t l\u1ea7n v\u00e0 xa nhau v\u1ea1n ki\u1ebfp c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u01a1 t\u01b0\u1edfng<\/span>.<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec t\u00f4i v\u1eeba n\u00f3\u00ec \u1edf tr\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0m chuy\u1ec7n v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng; t\u00f4i ch\u1ec9 di\u1ec5n r\u1ed9ng nh\u1eefng ch\u1eef P\u00e0li nh\u01b0 &#8220;adhimuccati&#8221;, &#8220;vyasincati&#8221;, &#8220;sajjati&#8221;, &#8220;gayhati&#8221;, &#8220;bajjhati&#8221;, &#8220;panidahati&#8221;, &#8220;\u00c0r\u00e0dheti&#8221; , &#8220;pagganh\u00e0ti&#8221;, v.v&#8230; \u00d0\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a &#8220;Citta&#8221; (t\u00e2m) m\u00e0 ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y ghi l\u1ea1i trong kinh Samyutta Nik\u00e0ya ( S. II , tr. 107; II, tr. 198; S. I, tr. 133, tr. 7, tr. 188; S. V, tr. 213-216, tr. 33; IV, tr. 71, tr. 198, v.v&#8230;)<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>T\u00f3m l\u1ea1i c\u00f3 tr\u00ean 30 \u0111\u1ed9ng t\u00e1c kh\u00e1c nhau c\u1ee7a &#8220;Citta&#8221; (T\u00e2m). T\u00e2m c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a ta \u0111\u1ebfn Ch\u00e2n l\u00fd, v\u00e0 t\u00e2m c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a ta r\u01a1i xu\u1ed1ng t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111\u1ecda \u0111\u00e0y, tan hoang nh\u1ea5t tr\u1ea7n gian n\u00e0y. \u00d0i\u1ec1u c\u1ea7n nh\u1ea5n m\u1ea1nh n\u01a1i \u0111\u00e2y l\u00e0 T\u00e2m kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e1i &#8220;ng\u00e3&#8221; hay &#8220;linh h\u1ed3n&#8221;. Trong Ph\u1eadt gi\u00e1o, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ng\u1ea1i nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ed3ng h\u00f3a c\u00e1i &#8220;t\u00e2m&#8221; n\u00e0y v\u1edbi c\u00e1i &#8220;ng\u00e3&#8221; c\u1ee7a m\u00ecnh (&#8220;c\u00e1i n\u00e0y thu\u1ed9c v\u1ec1 t\u00f4i&#8221;, &#8220;c\u00e1i t\u00e2m n\u00e0y l\u00e0 c\u1ee7a t\u00f4i&#8221; v.v&#8230;), \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a lo\u1ea1n t\u00e2m.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>5. TH\u1ebe N\u00c0O L\u00c0 LO\u1ea0N T\u00c2M?<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>C\u1ea7n G\u00ec ph\u1ea3i t\u00ecm hi\u1ec3u &#8220;th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 lo\u1ea1n t\u00e2m?&#8221;, ta ch\u1ec9 c\u1ea7n nh\u00ecn l\u1ea1i nh\u1eefng g\u00ec ta s\u1ed1ng trong m\u1ed7i ng\u00e0y. T\u1eeb s\u00e1ng t\u1edbi t\u1ed1i, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng c\u1eed ch\u1ec9, h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng t\u00ecnh c\u1ea3m c\u1ee7a ta \u0111\u1ec1u ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb lo\u1ea1n t\u00e2m; ngay c\u1ea3 nh\u1eefng gi\u1ea5c m\u1ed9ng m\u1ecb \u0111\u1ec1u ph\u00e1t kh\u1edfi t\u1eeb lo\u1ea1n t\u00e2m; ngay c\u1ea3 nh\u1eefng gi\u1ea5c m\u1ed9ng \u0111\u1eb9p nh\u1ea5t \u0111\u1eddi m\u00ecnh c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 lo\u1ea1n t\u00e2m. Theo ngh\u0129a th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng th\u00f4ng d\u1ee5ng nh\u1ea5t, ch\u1eb3ng h\u1ea1n theo \u0111?nh ngh\u0129a c\u1ee7a Buddhaghosa trong Visuddhimagga, &#8220;lo\u1ea1n t\u00e2m&#8221; l\u00e0 &#8220;vikkhepa&#8221; c\u00f3 ngh\u0129a: &#8220;s\u1ef1 ph\u00e2n t\u00e1n, s\u1ef1 gi\u00e0n tr\u1ea3i r\u1ed9ng ra ngo\u00e0i, s\u1ef1 xao l\u00e3ng l\u1ea3ng tr\u00ed, b\u1ed1i r\u1ed1i, r\u1ed1i tr\u00ed, qu\u1eabn tr\u00ed, \u0111i\u00ean cu\u1ed3ng m\u1ea5t tr\u00ed, s\u1ef1 \u0111\u00e1nh m\u1ea5t tinh th\u1ea7n, s\u1ef1 thi\u1ebfu t\u1eadp trung t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u00e0 t\u00e2m \u00fd&#8221;, v\u00ec th\u1ebf Buddhaghosa \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a &#8220;\u0111\u1ecbnh&#8221; (sam\u00e0dhi) l\u00e0 s\u1ef1 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i &#8220;vikkhepa&#8221; (t\u1ee9c l\u00e0 &#8220;kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 ph\u00e2n t\u00e1n t\u00e2m th\u1ea7n&#8221;) (avikkhepa), v\u00e0 \u0111\u00ec\u1ec3m \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a s\u1ef1 t\u1eadp trung t\u01b0 t\u01b0\u1edfng (\u0111\u1ecbnh: sam\u00e0dhi) l\u00e0 &#8220;nh\u1ea5t t\u00e2m b\u1ea5t lo\u1ea1n&#8221; (cittass ekaggat\u00e0) (<i>cf. &#8220;The Path of Purification&#8221;, tr. N\u00e0namoli, ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p. 84-85. III, 2-3 &#8220;calling concentration profitable unification of mind. So it is the state, in virtue of which consciousness and its concomitants remain evenly and rightly on a single object undistracted and unscattered, that should be understood as concentrating. Concentration has non-distraction as its characteristic. Its function is to eliminate distraction. It is manifested as non-wavering&#8221;).<\/i><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>Qua \u0111o\u1ea1n v\u0103n tr\u00ean c\u1ee7a Buddhaghosa, ch\u00fang ta th\u1ea5y r\u1eb1ng lo\u1ea1n t\u00e2m ch\u1eb3ng nh\u1eefng c\u00f3 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m l\u00e0 &#8220;th\u1ea5t t\u00e1n, ph\u00e2n t\u00e1n, t\u00e1n lo\u1ea1n&#8221; (vikkhepa) m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c l\u00e0 &#8220;rung rinh, ch\u1eadp ch\u1eddn, rung rung, dao \u0111\u1ed9ng, lung lay, run r\u1ea9y, l\u1ea9y b\u1ea9y, run run, l\u00fac l\u1eafc&#8221;, n\u00f3i g\u1ecdn l\u1ea1i trong m\u1ed9t ch\u1eef P\u00e2li l\u00e0 &#8220;vikampana&#8221;.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>Trong kinh Dhammapada (Ph\u00e1p c\u00fa), \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 n\u00f3i v\u1ec1 &#8220;lo\u1ea1n t\u00e2m&#8221; nh\u01b0 sau: &#8220;C\u00e1i t\u00e2m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi th\u00ec th\u01b0\u1eddng khi \u0111\u1eadp r\u1ed9n r\u00e0ng, run r\u1ea9y, l\u1ea9y b\u1ea9y, run run, l\u00fac l\u1eafc, giao \u0111\u1ed9ng&#8221; (Phandanam capalam cittam), &#8220;r\u1ea5t kh\u00f3 m\u00e0 gi\u1eef g\u00ecn, r\u1ea5t kh\u00f3 nh\u00ec\u1ebfp ph\u1ee5c&#8221; (durakkham dunniv\u00e0rayam). N\u00f3 v\u00f9ng v\u1eaby nh\u01b0 con c\u00e1 qu\u0103ng l\u00ean b\u1edd v\u00e0 b\u1ecb h\u1ea5t ra ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc (<i>V\u00e0rijo&#8217; va thale kh\u00ectto okamokata ubbhato, pariphandati&#8217; midam cittam)<\/i><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>M\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n kinh hay nh\u1ea5t, phong ph\u00fa nh\u1ea5t v\u00e0 th\u01a1 m\u1ed9ng nh\u1ea5t c\u1ee7a kinh Dhammapada:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong><i>D\u00f9rangamam ekacaram<br \/>\nAsar\u00ecram guh\u00e0sayam<br \/>\nYe cittam sannamessanti<br \/>\nMokkhanti m\u00e0rabandhan\u00e0<\/i><\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong>&#8220;<span style=\"color: #ff0000;\">C\u00e1i t\u00e2m \u0111i rong ch\u01a1i th\u1eadt xa, lang thang c\u00f4 \u0111\u1ed9c, kh\u00f4ng h\u00ecnh h\u00e0i, n\u1eb1m \u1ea9n ng\u1ee5 trong hang s\u00e2u. K\u1ebb n\u00e0o \u0111i\u1ec1u ph\u1ee5c t\u00e2m \u1ea5y th\u00ec kh\u1ecfi b\u1ecb Ma tr\u00f3i bu\u1ed9c&#8221;.<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Trong kinh Majjhima Nik\u00e0ya &#8211; Trung b\u1ed9 (i, tr. 36-40) ch\u00fang ta th\u1ea5y \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 n\u00eau ra 16 \u0111\u1eb7c t\u00ednh x\u1ea5u xa c\u1ee7a c\u00e1i t\u00e2m \u0111i hoang kia; \u0111\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1eb7c t\u00ednh c\u1ee7a lo\u1ea1n t\u00e2m:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>l) Abhijjh\u00e0 visama lobha (th\u00e8m thu\u1ed3ng, th\u00e8m mu\u1ed1n, tham lam, khao kh\u00e1t, th\u00e8m kh\u00e1t);<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>2) Vy\u00e0p\u00e0da (x\u1ea5u b\u1ee5ng, \u00e1c t\u00e2m, \u00e1c \u00fd, hi\u1ec3m \u00e1c);<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>3) Kodha (t\u1ee9c gi\u1eadn, gi\u1eadn d\u1eef) ;<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>4) Upan\u00e0ha (th\u00f9 h\u1eadn, th\u00f9 \u0111\u1ecbch, \u00e1c c\u1ea3m, h\u1eadn th\u00f9, h\u1eb1n h\u1ecdc);<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>5) Makkha (th\u1ecbnh n\u1ed9, cu\u1ed3ng b\u1ea1o, m\u00ea cu\u1ed3ng n\u1ed5i xung g\u00ec\u1eadn \u0111i\u00ean) ;<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>6) Pal\u00e0sa (hi\u1ec3m \u0111\u1ed9c, \u00e1c t\u00e2m, th\u1ee7 \u0111o\u1ea1n, x\u1ea3o tr\u00e1) ;<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>7) Iss\u00e0 (ghen tu\u00f4ng, ghen t\u1ecb, ghen gh\u00e9t, \u0111\u1ed1 k\u1ef5, ng\u1edd v\u1ef1c) ;<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>8) Macchariya (h\u00e1m l\u1ee3i, tham lam, h\u00e0 ti\u1ec7n);<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>9) M\u00e0y\u00e0 (d\u1ed5i tr\u00e1, l\u1eeba \u0111\u1ea3o, l\u1eeba g\u1ea1t, l\u1eeba b\u1ecbp, l\u1ecdc l\u1eeba, l\u1ea7m l\u1eabn) ;<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>10) S\u00e0theyya (ph\u1ea3n b\u1ed9i, ph\u1ee5 b\u1ea1c, b\u1ed9i b\u1ea1c, l\u1eeba l\u1ecdc, d\u1ed1i tr\u00e1);<\/strong><\/span><br \/>\n<strong><span style=\"color: #ff0000;\">11) Thambha (ngoan c\u1ed1, b\u01b0\u1edbng b\u1ec9nh, c\u1ee9ng \u0111\u1ea7u, kh\u00f3 b\u1ea3o, dai d\u1eb3ng, kh\u00f3 ch\u1eefa)<\/span>;<\/strong><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>12) S\u00e0rambha (b\u1ed1c \u0111\u1ed3ng, h\u0103ng ti\u1ebft);<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>13) M\u00e0na (m\u1ea1n, t\u1ef1 cao, t\u1ef1 ph\u1ef1, t\u1ef1 h\u00e0o, ki\u00eau h\u00e3nh, h\u00e3nh di\u1ec7n);<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>14) Atim\u00e0na (ki\u00eau ng\u1ea1o, t\u1ef1 cao t\u1ef1 \u0111\u1ea1i, t\u1ef1 cho l\u00e0 c\u00e1i r\u00fan c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5);<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>15) Mada (say s\u01b0a d\u00e2m d\u1ee5c qu\u00e1 \u0111\u1ed9);<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>16) Pam\u00e0da (l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, bi\u1ebfng nh\u00e1c).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>Trong kinh Samyutta Nik\u00e0ya (T\u01b0\u01a1ng \u01b0ng b\u1ed9), ch\u00fang ta th\u1ea5y c\u00f3 n\u0103m th\u1ee9 lo\u1ea1n t\u00e2m b\u1ea9n d\u01a1, \u00f4 u\u1ebf (cittassa. upakkiles\u00e0), n\u0103m th\u1ee9 ch\u01b0\u1edbng ng\u1ea1i (panca-nivaran\u00e0); \u0111\u00f3 l\u00e0:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>1. K\u00e0macchanda (k\u00edch th\u00edch, k\u00edch \u0111\u1ed9ng d\u1ee5c t\u00ednh),<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>2. Vy\u00e0p\u00e0da (\u00e1c c\u1ea3m, \u00e1c t\u00e2m, \u00e1c \u00fd)<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>3. Th\u00ecnamiddha (u\u1ec3 o\u1ea3i, l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, m\u00ea mu\u1ed9i),<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>4. Uddhacca-kukkuccca (n\u00e1o \u0111\u1ed9ng, b\u1ed1i r\u1ed1i, x\u00f4n xao, lo l\u1eafng, lo \u00e2u, phi\u1ec1n mu\u1ed9n),<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>5. Vicikicch\u00e0 (nghi ng\u1edd, ng\u1edd v\u1ef1c, nghi ng\u1ea1i, h\u1ed3 nghi, l\u00fang t\u00fang, r\u1eafc r\u1ed1i, ph\u1ee9c t\u1ea1p, l\u1ed9n x\u1ed9n).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Ba g\u1ed1c r\u1ec5 c\u1ee7a lo\u1ea1n t\u00e2m b\u1ea5t thi\u1ec7n (akusala-m\u00f9la) l\u00e0:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>1. Lobha (tham lam, th\u00e8m kh\u00e1t),<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>2. Dosa (\u00e1c \u00fd, \u00e1c t\u00e2m, s\u00e2n h\u1eadn),<\/strong><\/span><br \/>\n<strong><span style=\"color: #ff0000;\">3. Moha (h\u1ed7n lo\u1ea1n, ngu si, m\u00ea mu\u1ed9i, l\u1ed9n x\u1ed9n, ngu xu\u1ea9<\/span>n).<\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>T\u1eeb bao nhi\u00eau th\u1eddi gian bi\u1ec1n bi\u1ec7t, c\u00e1i t\u00e2m \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u01b0 h\u1ecfng v\u00ec tham \u0111\u1eafm, \u0111eo n\u00edu, th\u00e8m kh\u00e1t, s\u00e2n h\u1eadn, ngu xu\u1ea9n, lo\u1ea1n \u0111\u1ed9ng (D\u00ecgharattam idam cittam samkilittham r\u00e0gena dosena mohena). Lo\u1ea1n t\u00e2m l\u00e0 c\u00e1i t\u00e2m b\u1ec7nh ho\u1ea1n (\u00e0tura), th\u1ed1i n\u00e1t, \u0111\u1ed3i b\u1ea1i, (samkilesa), d\u01a1 b\u1ea9n, kh\u00f4ng trong s\u1ea1ch, sa \u0111\u1ecda, suy \u0111\u1ed3i h\u01b0 h\u1ecfng (upakkilittha), b\u1ecb \u00e1m \u1ea3nh (pariy\u00e0dinna) tham lam, th\u00e8m kh\u00e1t, b\u1ea5t an (lola), giao \u0111\u1ed9ng, b\u1ea5t lo\u1ea1n, m\u1ea5t th\u0103ng b\u1eb1ng (uddhata), \u0111eo n\u00edu, ch\u1ea5p tr\u01b0\u1ecfc, u\u1ec3 o\u1ea3i, lang thang, dao \u0111\u1ed9ng, b\u1ea5n lo\u1ea1n (pariyutthita), n\u00f4 l\u1ec7, r\u00e0ng bu\u1ed9c (avimutta). M\u1ea3nh \u0111\u1ea5t c\u1ee7a lo\u1ea1n t\u00e2m l\u00e0 m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t hoang, c\u1eb1n c\u1ed7i, kh\u00f4 khan: &#8220;t\u00e2m hoang ph\u1ebf&#8221; (cetokhila). \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt ch\u00ednh l\u00e0 k\u1ebb \u0111\u00e3 chi\u1ebfn th\u1eafng nhi\u1ebfp ph\u1ee5c c\u00e1i t\u00e2m hoang ph\u1ebf n\u00e0y (vigatakhila); k\u1ebb n\u00e0o \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1ea5t t\u00e2m b\u1ea5t lo\u1ea1n c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 k\u1ebb kh\u00f4ng c\u00f2n t\u00e2m hoang ph\u1ebf (akhila).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>6. NH\u1ea4T T\u00c2M B\u1ea4T LO\u1ea0N L\u00c0 G\u00cc?<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Nh\u1ea5t t\u00e2m b\u1ea5t lo\u1ea1n l\u00e0 &#8220;Citta-ekaggt\u00e0&#8221;, t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eb7ng \u0111\u01b0\u1eddng cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111i \u0111\u1ebfn gi\u1ea3i tho\u00e1t. Theo tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i Abhidharma, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y n\u0103m con \u0111\u01b0\u1eddng h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a nh\u1ea5t t\u00e2m b\u1ea5t lo\u1ea1n nh\u01b0 sau:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>&#8211; Giai \u0111o\u1ea1n th\u1ee9 nh\u1ea5t: t\u1ea7m (vitarka) ti\u00eau di\u1ec7t t\u1ea9y tr\u1eeb s\u1ef1 h\u00f4n m\u00ea, \u00f9 l\u00ec, l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng; suy t\u01b0\u1edfng hay t\u01b0 l\u1ef1 li\u00ean t\u1ee5c (vic\u00e0ra: t\u1ee9) \u0111\u00e1nh tan s\u1ef1 nghi ng\u1edd, ng\u1edd v\u1ef1c; t\u00e2m t\u01b0 vui s\u01b0\u1edbng v\u00f4 ng\u1ea7n (pr\u00ecti) ch\u1eadn \u0111\u1ee9ng l\u1ea1i m\u1ecdi th\u00f9 gh\u00e9t, th\u00f9 h\u1eadn; s\u1ef1 h\u1ea1nh ph\u00fac (sukha) \u0111\u1ea9y l\u00f9i m\u1ecdi n\u1ed7i b\u1ea5t an lu\u1ed1ng cu\u1ed1ng v\u00e0 sau c\u00f9ng s\u1ef1 chuy\u00ean ch\u00fa v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u duy nh\u1ea5t, nh\u1ea5t t\u00e2m b\u1ea5t lo\u1ea1n (ek\u00e0grat\u00e0) ti\u00eau tr\u1eeb \u0111\u1ea9y lui m\u1ecdi tham lam, th\u00e8m kh\u00e1t, say \u0111\u1eafm.<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>&#8211; Giai \u0111o\u1ea1n th\u1ee9 hai:.vitarka bi\u1ebfn m\u1ea5t;<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>&#8211; Giai \u0111o\u1ea1n th\u1ee9 ba: vic\u00e0ra bi\u1ebfn m\u1ea5t;<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>&#8211; Giai \u0111o\u1ea1n th\u1ee9 t\u01b0: pr\u00ecti bi\u1ebfn m\u1ea5t; v\u00e0<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><strong>&#8211; Giai \u0111o\u1ea1n th\u1ee9 n\u0103m: sukha bi\u1ebfn m\u1ea5t, v\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i duy nh\u1ea5t ek\u00e0grat\u00e0 (nh\u1ea5t t\u00e2m b\u1ea5t lo\u1ea1n).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn l\u1ea1i bi\u1ebfn tr\u00ecnh \u1ea5y theo \u0111i\u1ec7u gi\u1ea3n l\u01b0\u1ee3c sau \u0111\u00e2y:<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>1. Vitarka-vic\u00e0ra-pr\u00ecti-sukha-ek\u00e0grt\u00e0<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>2. Vic\u00e0ra-pr\u00ecti-sukha-ek\u00e0grat\u00e0<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>3. Pr\u00ecti-sukha-ek\u00e0grat\u00e0<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>4. Sukha-ek\u00e0grat\u00e0<\/strong><\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>5. Ek\u00e0grat\u00e0<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>Nh\u1eefng chi ti\u1ebft c\u1ea7n khai tri\u1ec3n n\u01a1i con \u0111\u01b0\u1eddng n\u0103m ch\u1eb7ng tr\u00ean s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp v\u00e0o d\u1ecbp thu\u1eadn l\u1ee3i (x.d. Lama Anagarika Govinda, Creative Meditation and Multi- Dimensional Consciousness, trang 131-137). \u0110i\u1ec3m quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t c\u1ea7n nh\u1ea5n m\u1ea1nh n\u01a1i \u0111\u00e2y l\u00e0 khi \u0111\u1ea1t t\u1edbi tr\u1ea1ng th\u00e1i nh\u1ea5t t\u00e2m b\u1ea5t lo\u1ea1n th\u00ec m\u00ecnh c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u00e1t kh\u1ecfi nh\u1eefng \u00fd t\u01b0\u1edfng nguy hi\u1ec3m nh\u01b0 sau: &#8220;c\u00e1i n\u00e0y thu\u1ed9c v\u1ec1 t\u00f4i&#8221; (etam mama), &#8220;c\u00e1i n\u00e0y l\u00e0 t\u00f4i, t\u00f4i l\u00e0 c\u00e1i n\u00e0y&#8221; (eso&#8217; ham asmi), v\u00e0 &#8220;c\u00e1i n\u00e0y l\u00e0 ng\u00e3 c\u1ee7a t\u00f4i&#8221; (eso me &#8216; \u00e1tt\u00e0) . Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea1t t\u1edbi nh\u1ea5t t\u00e2m b\u1ea5t lo\u1ea1n s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t m\u1ea3y may \u00fd l\u1ef1c n\u00e0o c\u1ea3. \u00dd l\u1ef1c ch\u00ednh l\u00e0 ch\u1eef &#8220;CETAN\u00c0&#8221;, m\u1ed9t ch\u1eef quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t trong vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u ch\u1eef &#8220;Citta&#8221; (T\u00e2m) v\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec thu\u1ed9c v\u1ec1 t\u00e2m (T\u00e2m S\u1edf: Cetasika, Caitta, Caitasika).<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>S\u1edf d\u0129 ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn &#8220;citta&#8221; l\u00e0 mu\u1ed1n l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf \u00fd ngh\u0129a ni\u1ec7m Ph\u1eadt x\u01b0ng danh A Di \u00d0\u00e0 trong T\u1ecbnh \u00d0\u1ed9 t\u00f4ng v\u00ec t\u1ea5t c\u1ea3 T\u1ecbnh \u00d0\u1ed9 t\u00f4ng h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 Tha L\u1ef1c v\u00e0 bu\u00f4ng b\u1ecf T\u1ef1 L\u1ef1c; ch\u00fang ta ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 &#8220;T\u1ef1 L\u1ef1c&#8221; v\u00e0 th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 &#8220;Tha L\u1ef1c&#8221; khi ch\u00fang ta hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a \u00dd L\u1ef1c&#8221; (Cetan\u00e0) v\u00e0 vai tr\u00f2 c\u1ee7a &#8220;\u00dd L\u1ef1c&#8221; \u0111\u1ed1i v\u1edbi T\u00e2m (Citta). T\u00e2m hay Th\u1ee9c ch\u1ec9 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u1eadn h\u00e0nh khi n\u00e0o c\u00f3 s\u1ef1 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u1eadn h\u00e0nh c\u1ee7a &#8220;Cetan\u00e0&#8221; (\u00dd L\u1ef1c, T\u00e2m L\u1ef1c). Ch\u00ednh \u00dd L\u1ef1c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh t\u1ea5t c\u1ea3 nghi\u1ec7p th\u1ee9c, v\u00e0 ch\u00ednh \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt c\u0169ng t\u1eebng nh\u1ea5n m\u1ea1nh r\u1eb1ng Cetan\u00e0 ch\u00ednh l\u00e0 NGHI\u1ec6P: &#8220;H\u1ee1i c\u00e1c t\u1ef3 kheo, \u00dd L\u1ef0C l\u00e0 c\u00e1i ta g\u1ecdi l\u00e0 NGHI\u1ec6P&#8221;, &#8220;Cetanaham bhikkhave kammam vadami&#8221; (Anguttara Nik\u00e0ya, VI, 63)<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>Ni\u1ec7m Ph\u1eadt x\u01b0ng danh Ph\u1eadt cho \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 Nh\u1ea5t T\u00e2m B\u1ea5t Lo\u1ea1n l\u00e0 ph\u00e1p m\u00f4n huy\u1ec1n di\u1ec7u nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 ph\u00e1 tan t\u1ea5t c\u1ea3 nghi\u1ec7p l\u1ef1c, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c V\u00e3ng sinh T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng C\u1ef1c L\u1ea1c. Ch\u00fang ta ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1 tan t\u1ea5t c\u1ea3 nghi\u1ec7p l\u1ef1c khi m\u00e0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 tho\u00e1t kh\u1ecfi m\u1ecdi \u00dd L\u1ef1c, kh\u00f4ng c\u00f2n m\u1ed9t m\u1ea3y may \u00fd l\u1ef1c (cetan\u00e0) trong t\u00e2m th\u1ee9c n\u1eefa.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>T\u00edn T\u00e2m l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n g\u1ea7n nh\u01b0 tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i trong T\u1ecbnh \u00d0\u1ed9 t\u00f4ng nh\u01b0ng \u0111i\u1ec3m cao si\u00eau nh\u1ea5t c\u1ee7a T\u1ecbnh \u00d0\u1ed9 t\u00f4ng l\u00e0 cho r\u1eb1ng ngay c\u1ea3 \u0111\u1ebfn T\u00edn T\u00e2m c\u0169ng kh\u00f4ng c\u1ea7n thi\u1ebft n\u1eefa, v\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 vi\u1ec7c duy nh\u1ea5t l\u00e0 ni\u1ec7m &#8220;Nam M\u00f4 A Di \u00d0\u00e0 Ph\u1eadt&#8221; th\u00ec c\u0169ng \u0111\u1ee7 r\u1ed3i, v\u00ec c\u00f2n tin v\u1ec1 m\u1ed9t c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00f3 th\u00ec v\u1eabn l\u00e0 &#8220;\u00dd L\u1ef1c&#8221; (Cetan\u00e0). Bu\u00f4ng b\u1ecf T\u1ef1 L\u1ef1c, bu\u00f4ng b\u1ecf Tha L\u1ef1c, v\u00ec t\u1ea5t c\u1ea3 T\u1ef1 L\u1ef1c v\u00e0 Tha L\u1ef1c \u0111\u1ec1u ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb &#8220;\u00dd L\u1ef1c&#8221;. Bu\u00f4ng b\u1ecf t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi \u00fd L\u1ef1c, ch\u00ednh l\u00e0 gi\u1ea3i tho\u00e1t.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff00ff;\">M\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddl gi\u00e1c ng\u1ed9 l\u00e0 k\u1ebb kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 m\u1ed9t m\u1ea3y may Cetan\u00e0 gi\u1eef l\u1ea1i trong t\u00e2m th\u1ee9c: \u00dd L\u1ef1c (Cetan\u00e0) c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0: \u00fd ch\u00ed, \u00fd \u0111\u1ecbnh, \u00fd mu\u1ed1n, quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh, n\u1ed7 l\u1ef1c, ch\u1ecdn l\u1ef1a, ho\u00e0i v\u1ecdng, ho\u00e0i b\u00e3o, mong m\u1ecfi, mong \u0111\u1ee3i, khuynh h\u01b0\u1edbng t\u00e2m th\u1ee9c, c\u1ea7u c\u1ea1nh, k\u1ef3 v\u1ecdng nguy\u00ean \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c, ki\u1ebfn tr\u00fac \u00fd ni\u1ec7m t\u00e2m th\u1ee9c, v.v. Nguy\u1ec7t X\u1ee9ng (Chandrak\u00ecrti), khi lu\u1eadn v\u1ec1 Trung Lu\u1eadn c\u1ee7a Long Th\u1ecd, \u0111\u00e3 n\u00f3i r\u1eb1ng c\u00e1i t\u01b0\u1edbng \u0111\u1eb7c th\u00f9 c\u1ee7a Cetan\u00e0 l\u00e0 vi\u1ec7c t\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u1eadn h\u00e0nh c\u1ee7a s\u1ef1 ki\u1ebfn tr\u00fac \u00fd ni\u1ec7m t\u00e2m th\u1ee9<\/span>c <span style=\"color: #ff0000;\">(citt\u00e0bhisamsk\u00e0ramanas-karmalaksan\u00e0 cetan\u00e0 ca iti) (Prasannapad\u00e0, tr. 311). \u00d0\u1ee9ng tr\u00ean tinh th\u1ea7n Trung Lu\u1eadn c\u1ee7a Long Th\u1ecd th\u00ec &#8220;v\u00e3ng sinh T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng C\u1ef1c L\u1ea1c&#8221; kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;sinh&#8221; m\u00e0 ch\u00ednh l\u00e0 &#8220;v\u00f4 sinh&#8221; v\u00e0 &#8220;T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng C\u1ef1c L\u1ea1c&#8221; ch\u00ednh l\u00e0 &#8220;Kh\u00f4ng T\u00ednh&#8221;: Kh\u00f4ng T\u00ednh b\u1eebng chi\u1ebfu r\u1ef1c r\u1ee1 trong su\u1ed1t ch\u00ednh l\u00e0 Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Quang V\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng Th\u1ecd.<\/span><\/strong><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #ff0000;\">Con \u0111\u01b0\u1eddng tu h\u00e0nh c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 t\u00f4ng ph\u00e1i Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 l\u1ed9 tr\u00ecnh c\u1ee7a Cetan\u00e0 t\u1ef1 gi\u1ea3i tho\u00e1t kh\u1ecfi Cetan\u00e0; con ng\u01b0\u1eddi kh\u1edfi h\u00e0nh \u0111i t\u1eeb B\u1ea5t L\u1ef1c cho t\u1edbi ch\u1ed7 T\u1ef1 L\u1ef1c, r\u1ed3i \u0111i t\u1edbi Tha L\u1ef1c, nh\u01b0ng khi \u0111i t\u1edbi Tha L\u1ef1c r\u1ed3i th\u00ec c\u0169ng ph\u1ea3i th\u1ea5y r\u1eb1ng Tha L\u1ef1c c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 \u00dd L\u1ef1c (t\u1ebf nh\u1ecb h\u01a1n c\u1ea3 \u00fd l\u1ef1c c\u1ee7a T\u1ef1 L\u1ef1c nh\u01b0ng d\u00f9 l\u00e0 Tha L\u1ef1c th\u00ec c\u0169ng v\u1eabn l\u00e0 \u00dd L\u1ef1c &#8211; Cetan\u00e0), sau c\u00f9ng ch\u1ec9 c\u1ea7n ni\u1ec7m Ph\u1eadt th\u00f4i, ch\u1eb3ng c\u1ea7n v\u00e3ng sinh C\u1ef1c L\u1ea1c g\u00ec c\u1ea3, l\u00fac \u1ea5y Tha L\u1ef1c \u0111\u1ed9t nhi\u00ean chuy\u1ec3n h\u00f3a th\u00e0nh V\u00f4 L\u1ef1c;<\/span> <\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff00ff;\"><strong>V\u00f4 L\u1ef1c chuy\u1ec3n th\u00e0nh Di\u1ec7u L\u1ef1c c\u1ee7a Kh\u00f4ng T\u00ednh, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi \u00dd L\u1ef1c \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee7y di\u1ec7t, v\u00e0 ti\u1ebfng &#8220;NAM M\u00d4 A DI \u00d0\u00c0 PH\u1eacT&#8221; (Namo Amit\u00e0bh\u00e0ya Buddh\u00e0ya) tr\u1edf th\u00e0nh ti\u1ebfng k\u00eau c\u1ee7a k\u1ebb Gi\u00e1c Ng\u1ed9, m\u1ed9t k\u1ebb bu\u00f4ng th\u1ea3 t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi s\u1ef1, bu\u00f4ng b\u1ecf thi\u1ec7n v\u00e0 \u00e1c, bu\u00f4ng th\u1ea3 s\u1ef1 gi\u00e1c ng\u1ed9 v\u00e0 v\u00f4 m\u1ec9nh, bu\u00f4ng th\u1ea3 thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 \u0111\u1ecba ng\u1ee5c v\u00e0 m\u1ecdi th\u1ee9 ch\u1ee9ng ng\u1ed9, kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00ec \u0111\u1ec3 qu\u00e1n, \u0111\u1ec3 chi\u1ebfu, ch\u1ec9 c\u00f2n m\u1ea5y ti\u1ebfng huv\u1ec1n b\u00ed &#8220;NAM M\u00d4 A Dl \u00d0\u00c0 PH\u1eacT&#8221;, nh\u01b0 v\u1ecb s\u00e1ng l\u1eadp Th\u1eddi T\u00f4ng trong T\u1ecbnh \u00d0\u1ed9 T\u00f4ng Nh\u1eadt B\u1ea3n Ippen Sh\u00f2nin (Nh\u1ea5t Bi\u1ebfn th\u01b0\u1ee3ng nh\u00e2n) \u0111\u00e3 d\u1ea1y \u0111\u1ec7 t\u1eed v\u00e0 c\u00f3 nh\u1eafc l\u1ea1i l\u1eddi c\u1ee7a K\u00f9ya Sh\u00f2nin (Kh\u00f4ng d\u00e3 th\u01b0\u1ee3ng nh\u00e2n) &#8220;C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecfi ng\u00e0i n\u00ean ni\u1ec7m Ph\u1eadt th\u1ebf n\u00e0o? Ng\u00e0i ch\u1ec9 tr\u1ea3 l\u1eddi: &#8220;BU\u00d4NG TH\u1ea2&#8221; v\u00e0 kh\u00f4ng n\u00f3i th\u00eam l\u1eddi n\u00e0o n\u1eefa.&#8221; Nh\u1ea5t Bi\u1ebfn th\u01b0\u1ee3ng nh\u00e2n cho r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u1eddi v\u00e0ng ng\u1ecdc: &#8220;BU\u00d4NG TH\u1ea2&#8221; l\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec c\u1ea7n thi\u1ebft nh\u1ea5t cho k\u1ebb tu h\u00e0nh ni\u1ec7m Ph\u1eadt&#8221;.<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong><i>B\u00e0i gi\u1ea3ng t\u1ea1i ch\u00f9a Vi\u1ec7t Nam<\/i>\u00a0<i>\u1edf Los Angeles<\/i>\u00a0<i>ng\u00e0y th\u1ee9 b\u1ea3y 17-12-1983<\/i>\u00a0<i>nh\u00e2n d\u1ecbp v\u00eda \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt A Di \u00d0\u00e0 v\u00e0 ng\u00e0y th\u1ee9 ba 10-1-1984<\/i>\u00a0<i>nh\u00e2n d\u1ecbp v\u00eda \u00d0\u1ee9c Ph\u1eadt Th\u00edch Ca Th\u00e0nh \u00d0\u1ea1o<\/i><\/strong><\/p>\n<p>Th\u00edch Minh Tu\u1ec7<\/p>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"ctcSource\"><strong>Ph\u1ea1m C\u00f4ng Thi\u1ec7n<\/strong><\/p>\n<div id=\"ContentFooter\">\n<div id=\"facebooklike\"><iframe src=\"http:\/\/www.facebook.com\/plugins\/like.php?href=http:\/\/www.phathoc.net\/phat-phap\/tinh-do\/524610_anh_sang_bat_tan_cua_phat_a_di_da.aspx&amp;width=450&amp;action=like&amp;send=false&amp;font=tahoma&amp;colorscheme=light&amp;show_faces=false\" frameborder=\"0\" scrolling=\"no\" data-mce-fragment=\"1\"><\/iframe><\/div>\n<div id=\"ContentFooterLeft\">\n<table border=\"0\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td class=\"ctlFooter\" height=\"26px\"><a><img src=\"http:\/\/www.phathoc.net\/home\/images\/back.gif\" align=\"left\" border=\"0\" \/>\u00a0V\u1ec1 trang tr\u01b0\u1edbc<\/a><\/td>\n<td class=\"ctlFooter\" height=\"26px\"><a href=\"http:\/\/www.phathoc.net\/phat-phap\/tinh-do\/524610_anh_sang_bat_tan_cua_phat_a_di_da.aspx#\"><img src=\"http:\/\/www.phathoc.net\/home\/images\/top.gif\" align=\"left\" border=\"0\" \/>\u00a0V\u1ec1 \u0111\u1ea7u trang<\/a><\/td>\n<td class=\"ctlFooter\" height=\"26px\"><a href=\"http:\/\/www.phathoc.net\/PrintView.aspx?Language=vi&amp;ID=524610\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img src=\"http:\/\/www.phathoc.net\/home\/images\/print.gif\" align=\"left\" border=\"0\" \/>\u00a0B\u1ea3n \u0111\u1ec3 in<\/a><\/td>\n<td class=\"ctlFooter\" height=\"26px\"><a><img src=\"http:\/\/www.phathoc.net\/home\/images\/email.gif\" align=\"left\" border=\"0\" \/>\u00a0G\u1eedi cho b\u1ea1n b\u00e8<\/a><\/td>\n<td class=\"ctlFooter\" height=\"26px\"><a href=\"http:\/\/www.phathoc.net\/thong-tin\/lien-he\/?ContentID=524610\"><img src=\"http:\/\/www.phathoc.net\/home\/images\/feedback.gif\" align=\"left\" border=\"0\" \/>\u00a0G\u1eedi \u00fd ki\u1ebfn<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<div id=\"ContentFooterRight\">\n<p><a class=\"SharingIcon\"><img title=\"Chia s\u1ebb b\u1ea1n b\u00e8 qua Digg\" src=\"http:\/\/www.phathoc.net\/home\/images\/digg.gif\" alt=\"Chia s\u1ebb b\u1ea1n b\u00e8 qua Digg\" \/><\/a>\u00a0<a class=\"SharingIcon\"><img title=\"Chia s\u1ebb b\u1ea1n b\u00e8 qua Facebook\" src=\"http:\/\/www.phathoc.net\/home\/images\/facebookicon.gif\" alt=\"Chia s\u1ebb b\u1ea1n b\u00e8 qua Facebook\" \/><\/a>\u00a0<a class=\"SharingIcon\"><img title=\"Chia s\u1ebb b\u1ea1n b\u00e8 qua Twitter\" src=\"http:\/\/www.phathoc.net\/home\/images\/twittericon.gif\" alt=\"Chia s\u1ebb b\u1ea1n b\u00e8 qua Twitter\" \/><\/a>\u00a0<a class=\"SharingIcon\"><img title=\"Chia s\u1ebb b\u1ea1n b\u00e8 qua Yahoo\" src=\"http:\/\/www.phathoc.net\/home\/images\/yahooicon.gif\" alt=\"Chia s\u1ebb b\u1ea1n b\u00e8 qua Yahoo\" \/><\/a><\/p>\n<div id=\"___plusone_0\"><iframe id=\"I0_1633990322258\" tabindex=\"0\" src=\"https:\/\/apis.google.com\/u\/0\/se\/0\/_\/+1\/fastbutton?usegapi=1&amp;annotation=none&amp;size=medium&amp;width=70&amp;count=false&amp;origin=http%3A%2F%2Fwww.phathoc.net&amp;url=http%3A%2F%2Fwww.phathoc.net%2Fphat-phap%2Ftinh-do%2F524610_anh_sang_bat_tan_cua_phat_a_di_da.aspx&amp;gsrc=3p&amp;ic=1&amp;jsh=m%3B%2F_%2Fscs%2Fapps-static%2F_%2Fjs%2Fk%3Doz.gapi.en_US.2lM46t9-YIo.O%2Fam%3DAQ%2Fd%3D1%2Frs%3DAGLTcCOhwmvF7Fsri7fVyVVvLH1eaFC1jg%2Fm%3D__features__#_methods=onPlusOne%2C_ready%2C_close%2C_open%2C_resizeMe%2C_renderstart%2Concircled%2Cdrefresh%2Cerefresh&amp;id=I0_1633990322258&amp;_gfid=I0_1633990322258&amp;parent=http%3A%2F%2Fwww.phathoc.net&amp;pfname=&amp;rpctoken=29589180\" name=\"I0_1633990322258\" width=\"100%\" frameborder=\"0\" marginwidth=\"0\" marginheight=\"0\" scrolling=\"no\" data-gapiattached=\"true\" data-mce-fragment=\"1\"><\/iframe><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"ctsSummaryCellLeft\">\n<div class=\"ctsNextHeadlines\">Ti\u00eau \u0111i\u1ec3m:<\/div>\n<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>536.\u00c1nh s\u00e1ng b\u1ea5t t\u1eadn c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u0110\u00e0 BU\u1edaC CH\u00c2N TH\u1ee8 HAI \u00d0\u1ea2O NG\u01af\u1ee2C TR\u1ede V\u1ec0 S\u1ef0 IM L\u1eb6NG. S\u1ef0 CHUY\u1ec2N \u00d0\u1ed8NG TO\u00c0N DI\u1ec6N C\u1ee6A T\u00c2M TH\u1ee8C TRONG \u00c1NH S\u00c1NG B\u1ea4T T\u1eacN C\u1ee6A PH\u1eacT A DI \u0110\u00c0 -ooOoo- 1. M\u1ed9t L\u00f2ng Kh\u00f4ng Xao \u00d0\u1ed9ng 2. T\u00e2m C\u00f3 Ngh\u0129a L\u00e0 G\u00ec? 3. T\u00e2m (Citta) Trong &#8230; <a title=\"\u00c1nh s\u00e1ng b\u1ea5t t\u1eadn c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u0110\u00e0\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">\u00c1nh s\u00e1ng b\u1ea5t t\u1eadn c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u0110\u00e0<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0},"categories":[7],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v14.4.1 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>\u00c1nh s\u00e1ng b\u1ea5t t\u1eadn c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u0110\u00e0 - Ni\u1ec7m Ph\u1eadt \u0110\u01b0\u1eddng An D\u01b0\u1ee1ng - Di\u1ec5n \u0110\u00e0n Ph\u1eadt Ph\u00e1p<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow\" \/>\n<meta name=\"googlebot\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<meta name=\"bingbot\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"vi_VN\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u00c1nh s\u00e1ng b\u1ea5t t\u1eadn c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u0110\u00e0 - Ni\u1ec7m Ph\u1eadt \u0110\u01b0\u1eddng An D\u01b0\u1ee1ng - Di\u1ec5n \u0110\u00e0n Ph\u1eadt Ph\u00e1p\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"536.\u00c1nh s\u00e1ng b\u1ea5t t\u1eadn c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u0110\u00e0 BU\u1edaC CH\u00c2N TH\u1ee8 HAI \u00d0\u1ea2O NG\u01af\u1ee2C TR\u1ede V\u1ec0 S\u1ef0 IM L\u1eb6NG. S\u1ef0 CHUY\u1ec2N \u00d0\u1ed8NG TO\u00c0N DI\u1ec6N C\u1ee6A T\u00c2M TH\u1ee8C TRONG \u00c1NH S\u00c1NG B\u1ea4T T\u1eacN C\u1ee6A PH\u1eacT A DI \u0110\u00c0 -ooOoo- 1. M\u1ed9t L\u00f2ng Kh\u00f4ng Xao \u00d0\u1ed9ng 2. T\u00e2m C\u00f3 Ngh\u0129a L\u00e0 G\u00ec? 3. T\u00e2m (Citta) Trong ... \u0110\u1ecdc ti\u1ebfp \u00c1nh s\u00e1ng b\u1ea5t t\u1eadn c\u1ee7a Ph\u1eadt A Di \u0110\u00e0\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Ni\u1ec7m Ph\u1eadt \u0110\u01b0\u1eddng An D\u01b0\u1ee1ng - Di\u1ec5n \u0110\u00e0n Ph\u1eadt Ph\u00e1p\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-10-11T22:30:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-10-12T17:00:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-content\/uploads\/ADIDA-172.gif\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/#organization\",\"name\":\"Ni\\u1ec7m Ph\\u1eadt \\u0110\\u01b0\\u1eddng An D\\u01b0\\u1ee1ng\",\"url\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/\",\"sameAs\":[],\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/#logo\",\"inLanguage\":\"vi\",\"url\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-content\/uploads\/IMG_7124-Tiep-dan-MT-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":2196,\"caption\":\"Ni\\u1ec7m Ph\\u1eadt \\u0110\\u01b0\\u1eddng An D\\u01b0\\u1ee1ng\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/#logo\"}},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/#website\",\"url\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/\",\"name\":\"Ni\\u1ec7m Ph\\u1eadt \\u0110\\u01b0\\u1eddng An D\\u01b0\\u1ee1ng - Di\\u1ec5n \\u0110\\u00e0n Ph\\u1eadt Ph\\u00e1p\",\"description\":\"NI\\u1ec6M PH\\u1eacT V\\u00c3NG SANH \\u2013 NI\\u1ec6M  PH\\u1eacT  \\u0110\\u01af\\u1edcNG  AN D\\u01af\\u1ee0NG - 13932 Smitherman rd - Houston, TX 77044, USA\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/?s={search_term_string}\",\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"vi\"},{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/#primaryimage\",\"inLanguage\":\"vi\",\"url\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-content\/uploads\/ADIDA-172.gif\",\"width\":1066,\"height\":1600},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/#webpage\",\"url\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/\",\"name\":\"\\u00c1nh s\\u00e1ng b\\u1ea5t t\\u1eadn c\\u1ee7a Ph\\u1eadt A Di \\u0110\\u00e0 - Ni\\u1ec7m Ph\\u1eadt \\u0110\\u01b0\\u1eddng An D\\u01b0\\u1ee1ng - Di\\u1ec5n \\u0110\\u00e0n Ph\\u1eadt Ph\\u00e1p\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/#primaryimage\"},\"datePublished\":\"2021-10-11T22:30:00+00:00\",\"dateModified\":\"2021-10-12T17:00:05+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"item\":{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/\",\"url\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/\",\"name\":\"Trang ch\\u1ee7\"}},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"item\":{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/\",\"url\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/\",\"name\":\"\\u00c1nh s\\u00e1ng b\\u1ea5t t\\u1eadn c\\u1ee7a Ph\\u1eadt A Di \\u0110\\u00e0\"}}]},{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/#webpage\"},\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/#\/schema\/person\/fddc3f12d803d86a87779295055aece0\"},\"headline\":\"\\u00c1nh s\\u00e1ng b\\u1ea5t t\\u1eadn c\\u1ee7a Ph\\u1eadt A Di \\u0110\\u00e0\",\"datePublished\":\"2021-10-11T22:30:00+00:00\",\"dateModified\":\"2021-10-12T17:00:05+00:00\",\"commentCount\":0,\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/#webpage\"},\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/#primaryimage\"},\"articleSection\":\"Chuy\\u00ean m\\u00f4n\",\"inLanguage\":\"vi\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/anh-sang-bat-tan-cua-phat-a-di-da\/#respond\"]}]},{\"@type\":[\"Person\"],\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/#\/schema\/person\/fddc3f12d803d86a87779295055aece0\",\"name\":\"Th\\u00edch Minh Tu\\u1ec7\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"@id\":\"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/#personlogo\",\"inLanguage\":\"vi\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/c9b142aaafae8befa8356796fc234fef?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Th\\u00edch Minh Tu\\u1ec7\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8216"}],"collection":[{"href":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8216"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8216\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8231,"href":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8216\/revisions\/8231"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8216"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8216"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/niemphatduonganduong.org\/diendanphap\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8216"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}