Ai cũng mong trong cuộc sống có rất nhiều niềm vui và thật ít nỗi buồn. Đây là mong ước chính đáng đồng thời cũng là hạnh phúc trong cõi trần vốn dĩ có nhiều điều không được như ý. Nên khi chúc tụng nhau, người ta mong gặt hái được nhiều niềm vui.
Dĩ nhiên không ai muốn buồn cả, còn vui thì quá tốt, phước báo nhiều mới có các cuộc vui. Những ai đang thiết lập và đang tận hưởng niềm vui trong đời sống của mình, nếu tinh ý một chút sẽ nhận ra rằng cái vui kia cũng có năm bảy đường
Có cái vui nhờ được mà có, được lợi danh và thỏa mãn năm dục, được mà đúng như ý thì càng vui hơn. Có cái vui nhờ đoàn tụ tiệc tùng, họp mặt đông đủ người thân mà có. Đây là những cái vui đến từ bên ngoài, có thật đấy nhưng mong manh, dễ vỡ. Được thì vui nhưng rồi liền lo, lo gìn giữ, lo mất mát. Đoàn tụ thì vui nhưng rồi chợt hụt hẫng khi tiệc tàn, bơ vơ trống vắng khi chia tay nhau ai về nhà nấy.
Hiếm hoi lắm mới có và cảm nhận được những niềm vui đến từ bên trong. Lòng vui mà không do được lợi hay danh, cũng không do hội tụ ồn ào. Vui nhờ thân khỏe, tâm an; vui trong an lành, nội tâm tịch tịnh vắng lặng của chính mình. Niềm vui này người ngoài khó biết, gọi là an nhiên, vượt lên buồn vui của thế thường.
Buồn thì thân đau tâm khổ, còn vui mà phấn chấn quá thì thân tâm cũng vọng động không an. Thành ra, khi buồn nhiều vui ít chúng ta hãy cố kiến tạo niềm vui. Khi đã có kha khá niềm vui rồi thì cần nâng tầm an vui thêm nữa là thiết lập an nhiên.
“Một thời, Phật ở tại tháp Ưu-la-đề-na của họ Thích. Bấy giờ Thế Tôn mới cạo râu tóc. Vào cuối đêm, Ngài ngồi kiết già, thân ngay, ý chánh, cột niệm ở trước mặt, lấy y trùm lên đầu. Bấy giờ bên tháp Ưu-la-đề-na có Thiên thần cư ngụ, phóng ánh sáng từ thân, chiếu khắp tinh xá, bạch Phật rằng:
– Sa môn lo buồn phải không?
Phật bảo Thiên thần:
– Ta mất gì đâu?
Thiên thần lại hỏi:
– Sa môn hoan hỷ phải không?
Phật bảo Thiên thần:
– Ta được gì đâu?
Thiên thần lại hỏi:
– Sa môn không lo buồn, không hoan hỷ phải không?
Phật bảo Thiên thần:
– Đúng vậy! Đúng vậy!
Bấy giờ Thiên thần nói kệ:
– Vì lìa các phiền não
Vì chẳng có vui mừng
Làm sao sống một mình
Không bị buồn phá hoại?
Thế Tôn nói kệ đáp:
– Giải thoát không ưu não
Cũng không có hoan hỷ
Buồn không thể phá hoại
Nên Ta sống một mình.
Thiên thần này lại nói kệ:
– Làm sao không ưu não
Làm sao không hoan hỷ
Làm sao ngồi một mình
Không bị buồn phá hoại?
Thế Tôn nói kệ đáp:
– Phiền não sinh hoan hỷ
Hoan hỷ sinh phiền não
Không não cũng không hỷ
Thiên thần nên gìn giữ.
Thiên thần lại nói kệ:
– Lành thay! Không phiền não
Lành thay! Không hoan hỷ
Lành thay! Sống một mình
Không bị buồn phá hoại?
Lâu thấy Bà-la-môn
Chóng đắc Bát Niết bàn
Mọi sợ hãi đều qua
Trọn vượt thoát ân ái.
Thiên thần kia nghe Phật nói xong, tùy hỷ hoan hỷ, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Phật rồi biến mất”. (Kinh Tạp A-hàm, kinh số 585)
Còn tiếp
Quảng Tánh
Thích Minhn Tuệ
